Stockholm (phát âm tiếng Thụy Điển: ['stɔkhɔlm]; phiên âm: "Xtốc-khôm") là thủ đô của Thụy Điển và là thành phố đông dân nhất trong các nước Bắc Âu; 949.761 người sống tại khu tự quản này, khoảng 1,5 triệu người trong đô thị, và 2,3 triệu người tại vùng đô thị. Thành phố trải dài trên mười bốn hòn đảo nơi hồ Mälaren chảy vào Biển Baltic. Ngay bên ngoài thành phố và dọc theo bờ biển là chuỗi đảo của Quần đảo Stockholm. Khu vực này đã được định cư từ Thời đại đồ đá, trong thiên niên kỷ 6 TCN, và được thành lập là một thành phố năm 1252 bởi một chính khách Thụy Điển có tên Birger Jarl. Nó cũng là thủ phủ của Hạt Stockholm.
Stockholm là trung tâm văn hóa, truyền thông, chính trị và kinh tế của Thụy Điển. Chỉ riêng vùng Stockholm chiếm hơn một phần ba tổng GDP của quốc gia, và trong tốp 10 vùng ở châu Âu theo GDP đầu người. Nó là một thành phố toàn cầu quan trọng, và là trung tâm chính của cơ quan đầu não đoàn thể của vùng bắc Âu. Thành phố này có một số trường đại học hàng đầu của châu Âu, chẳng hạn như Trường Kinh tế Stockholm, Viện Karolinska và Học viện Công nghệ Hoàng gia (KTH). Nó tổ chức lễ trao giải Nobel và tiệc thường niên tại phòng hoà nhạc Stockholm và Tòa thị chính Stockholm. Một trong những bảo tàng được đánh giá cao nhất của thành phố, bảo tàng Vasa, là bảo tàng phi nghệ thuật được ghé thăm nhiều nhất Scandinavia. Tàu điện ngầm Stockholm, mở cửa năm 1950, nổi tiếng với sự trang trí của các nhà ga; nó đã được gọi là phòng trưng bày nghệ thuật dài nhất trên thế giới. Friends Arena của Thụy Điển nằm ở phía bắc thành phố, tại Solna. Nhà thi đấu quốc gia, Ericsson Globe, nằm ở phía nam thành phố. Thành phố này là chủ nhà tổ chức Thế vận hội Mùa hè 1912, và tổ chức phần đua ngựa của Thế vận hội Mùa hè 1956 thay cho Melbourne, Victoria, Úc.
Stockholm là nơi có trụ sở của Chính phủ Thụy Điển và hầu hết các cơ quan của nó, bao gồm tòa án tối cao trong bộ máy tư pháp, và nơi ở của Vua Thụy Điển và thủ tướng Thụy Điển. Chính phủ có trụ sở tại tòa nhà Rosenbad, Riksdag (quốc hội Thụy Điển) có trụ sở tại Nhà Quốc hội, và nơi ở của Thủ tướng cạnh đó tại Nhà Sager. Cung điện Stockholm là nơi ở chính thức và nơi làm việc của vua Thụy Điển, trong khi Cung điện Drottningholm, một di sản thế giới ở ngoại ô Stockholm, được sử dụng làm nơi ở riêng tư của hoàng gia Thụy Điển.
Lịch sử
Sau Kỷ Băng hà, khoảng 8.000 năm TCN, đã có nhiều người sống ở vùng ngày nay là Stockholm, nhưng khi nhiệt độ hạ xuống, những người này di chuyển xuống phương Nam. Hàng ngàn năm sau, khi băng ở mặt đất tan, khí hậu trở nên dễ chịu hơn, và đất trở nên màu mỡ, một số người quay lại phương Bắc. Tại nơi giao nhau của biển Baltic và hồ Mälaren là một khu vực quần đảo nơi Phố cổ của Stockholm được xây dựng lần đâu khoảng năm 1000 CN bởi người Viking. Họ đã có một tác động thương mại tích cực đến với khu vực do các tuyến thương mại mà họ tạo ra.
Vị trí của Stockholm xuất hiện trong Saga với tên Agnafit, và trong Heimskringla có liên quan đến vị vua thần thoại Agne. Lời đề cập sớm nhất về tên Stockholm bắt nguồn từ năm 1252, vào thời điểm mà những khu mỏ ở Bergslagen khiến nó trở thành một vị trí quan trọng trong việc giao thương sắt. Phần đầu của tên thành phố (stock) nghĩa là khúc gỗ trong tiếng Thụy Điển, mặc dù nó có thể có liên quan đến từ trong tiếng Đức cổ (Stock) nghĩa là pháo đài. Phần thứ hai ở tên (holm) nghĩa là đảo nhỏ, và mọi người nghĩ nó đề cập đến đảo nhỏ Helgeandsholmen ở trung tâm Stockholm. Theo Eric Chronicles thành phố này được thành lập bởi Birger Jarl để bảo vệ Thụy Điển khỏi những cuộc xâm lược từ biển của người Karelia sau trận Sigtuna trên hồ Mälaren vào mùa hè năm 1187.
Trung tâm của Stockholm, khu Phố cổ (Gamla Stan) ngày nay được xây dựng ở đảo trung tâm bên cạnh Helgeandsholmen từ giữa thế kỷ 13 trở đi. Thành phố ban đầu đã nổi lên nhờ có thương mại tại Baltic của Liên minh Hanse. Stockholm đã phát triển mạnh các liên kết kinh tế và văn hoá với Lübeck, Hamburg, Gdańsk, Visby, Reval, và Riga trong thời gian này. Giữa năm 1296 và năm 1478 Hội đồng thành phố Stockholm có 24 thành viên, một nửa trong số đó đã được lựa chọn từ những người nói tiếng Đức.
Tầm quan trọng về chiến lược và kinh tế của thành phố đã khiến Stockholm trở thành một yếu tố quan trọng trong quan hệ giữa các Vua Đan Mạch của Liên minh Kalmar và phong trào độc lập quốc gia trong thế kỷ 15. Vua Đan Mạch Christian II đã có thể vào thành phố vào năm 1520. Vào ngày 8 tháng 11 năm 1520 một cuộc thảm sát của những người đối lập được gọi là Nhà tắm máu Stockholm đã diễn ra và bắt đầu các cuộc nổi dậy tiếp theo mà cuối cùng dẫn đến sự tan vỡ của liên minh Kalmar. Với sự lên ngôi của Gustav Vasa năm 1523 và sự thành lập của quyền lực hoàng gia, dân số Stockholm bắt đầu tăng lên, đạt 10,000 người năm 1600.
Thế kỷ 17 chứng kiến Thụy Điển phát triển thành một cường quốc châu Âu, được phản ánh trong sự phát triển của thành phố Stockholm. Từ năm 1610 đến năm 1680 dân số tăng gấp sáu lần. Năm 1634, Stockholm trở thành thủ đô chính thức của đế quốc Thụy Điển. Các quy tắc thương mại cũng được tạo ra đã cho Stockholm một sự độc quyền thiết yếu đối với thương mại giữa các thương gia nước ngoài với các lãnh thổ khác của Thụy Điển và Scandinavia. Năm 1697, lâu đài Tre Kronor bị đốt cháy và được thay thế bởi Cung điện Stockholm.
Năm 1710, một đợt dịch hạch đã giết khoảng 20.000 người (36% dân số). Sau kết thúc của Đại chiến Bắc Âu thành phố trở nên trì trị. Dân số ngừng tăng và kinh tế phát triển chậm lại. Thành phố đã bị sốc sau khi mất vị trí thủ đô của một cường quốc. Tuy nhiên Stockholm vẫn duy trì vài trò là trung tâm chính trị của Thụy Điển và tiếp tục phát triển về văn hóa dưới thời Gustav III.
Vào nửa cuối của thế kỷ 19, Stockholm đã giành lại vai trò kinh tế hàng đầu của nó. Các ngành công nghiệp mới nổi lên và Stockholm đã được chuyển đổi thành một trung tâm thương mại và dịch vụ quan trọng cũng như một điểm đến cửa ngõ quan trọng ở Thụy Điển. Dân số cũng tăng mạnh trong thời gian này, chủ yếu thông qua nhập cư. Vào cuối thế kỷ 19, dưới 40% cư dân ở đây sinh ra tại Stockholm. Việc định cư bắt đầu mở rộng ra ngoài phạm vi thành phố. Thế kỷ 19 đã chứng kiến việc thành lập một số viện khoa học, bao gồm Karolinska Institutet. Triển lãm Nghệ thuật tổng hợp và Công nghiệp Stockholm được tổ chức vào năm 1897. Từ năm 1887 đến năm 1953 tháp điện thoại Stockholm cũ là một điểm mốc; ban đầu được xây để kết nối các đường điện thoại, nó trở nên dư thừa sau khi những đường dây được hạ ngầm, và nó được sử dụng cho việc quảng cáo.
Stockholm trở thành một thành phố hiện đại, phát triển về công nghệ, đa sắc tộc trong nửa sau của thế kỷ 20. Nhiều tòa nhà cổ bị rỡ bỏ trong kỷ nguyên kiến trúc Hiện đại, bao gồm nhiều phần lớn của quận cổ Klara, và được thay thế với kiến trúc hiện đại. Tuy nhiên, nhiều phần khác của Stockholm (ví dụ như Gamla stan, Södermalm, Östermalm, Kungsholmen và Vasastan), nhiều nhà và đường "cổ" xây trước phong trào kiến trúc Hiện đại và chức năng bắt đầu tại Thụy Điển (khoảng 1930–1935) vẫn tồn tại trong kỷ nguyên phá hủy này. Trong suốt thế kỷ, nhiều ngành công nghiệp đã chuyển từ hoạt động thâm dụng sang các lĩnh vực công nghệ cao và dịch vụ nhiều hơn.
Hiện nay, vùng đô thị Stockholm là một trong những vùng phát triển nhanh nhất châu Âu, và dân số của nó được dự đoán đạt 2,5 người năm 2024.
Do kết quả của sự tăng trưởng dân số khổng lồ này, đã có dự án xây dựng tòa nhà cao tầng dày đặc ở trung tâm thành phố kết nối bằng lối đi bộ cao tầng được đưa ra.
Địa lý
Vị trí
Stockholm nằm ở bờ đông tại phía nam miền trung Thụy Điển, nơi có hồ nước ngọt Mälaren — hồ lớn thứ ba của Thụy Điển — chảy ra Biển Baltic. Trung tâm thành phố bao gồm mười bốn hòn đảo tại quần đảo Stockholm. Trung tâm về mặt địa lý của thành phố nằm trên mặt nước, tại vịnh Riddarfjärden. Hơn 30% diện tích thành phố là đường nước và 30% khác là công viên và không gian xanh.
Nằm tại phần cuối phía đông của vùng đất thấp Trung Thụy Điển, vị trí của thành phố phản ảnh định hướng thương mại từ xa xưa của Thụy Điển với vùng Baltic.
Quần xã sinh vật Stockholm thuộc về nhóm Rừng Rụng lá ôn hòa, điều này nghĩa là khí hậu rất giống với vùng biển phía đông bắc của Hoa Kỳ và vùng biển Nova Scotia tại Canada. Nhiệt độ trung bình hàng năm là 10 °C (50 °F). Lượng mưa trung bình từ 30 đến 60 inch một năm. Rừng Rụng lá có bốn mùa rõ rệt, xuân, hạ, thu và đông. Vào mùa thu lá thay đổi màu sắc. Trong những tháng mùa đông lá cây rụng.
Đối với thông tin về các khu tự quản khác ở khu vực Stockholm, xem các bài viết sau. Bắc Stockholm: Järfälla, Solna, Täby, Sollentuna, Lidingö, Upplands Väsby, Österåker, Sigtuna, Sundbyberg, Danderyd, Vallentuna, Ekerö, Upplands-Bro, Vaxholm, và Norrtälje. Nam Stockholm: Huddinge, Nacka, Botkyrka, Haninge, Tyresö, Värmdö, Södertälje, Salem, Nykvarn và Nynäshamn.
Khu tự quản Stockholm
Khu tự quản Stockholm là một đơn vị hành chính được xác định bởi ranh giới địa lý. Tên bán chính thức được tử dụng của khu tự quản là Thành phố Stockholm (Stockholms stad trong tiếng Thụy Điển). Là một khu tự quản, Thành phố Stockholm được chia thành các hội đồng phụ trách các quận, họ chịu trách nhiệm về trường tiểu học, các dịch vụ xã hội, giải trí và văn hóa trong từng khu vực. Khu tự quản thường được mô tả bằng ba phần chính: Innerstaden (Trung tâm thành phố Stockholm), Söderort (Nam Stockholm) và Västerort (Tây Stockholm). Các quận của ba khu bao gồm:
Trung tâm thành phố Stockholm
- Kungsholmen
- Norrmalm
- Södermalm
- Östermalm
Söderort
- Enskede-Årsta-Vantör
- Farsta
- Hägersten-Liljeholmen
- Skarpnäck
- Skärholmen
- Älvsjö
Västerort
- Bromma
- Hässelby-Vällingby
- Rinkeby-Kista
- Spånga-Tensta
Trung tâm hiện đại Norrmalm (tập trung xung quanh quảng trường thành phố Sergels torg) là khu vực mua sắm lớn nhất tại Thụy Điển. Đây là khu vực trung tâm nhất của Stockholm về kinh doanh và mua sắm.
Khí hậu
Stockholm, với nhiệt độ trung bình tháng 2 là −1,7 °C (28,9 °F), có khí hậu lục địa ẩm (Köppen Dfb) trong hầu hết các khoảng tham chiếu gần đây, nó có thể được phân loại là khí hậu đại dương (Köppen Cfb) nếu đường đẳng nhiệt −3 °C (27 °F) được sử dụng. Do thành phố có vĩ độ bắc cao, thời gian chiếu sáng ban ngày thay đổi rõ rệt từ 18 giờ vào giữa mùa hè, đến chỉ 6 giờ vào cuối tháng 12. Stockholm có thời tiết khá dịu so với những địa điểm khác tại cùng vĩ độ, hoặc kể cả xa hơn về phía nam. Với trung bình hơn 1800 giờ ánh nắng một chút mỗi năm, đây là một trong những thành phố nắng nhất Bắc Âu, nhận được nhiều ánh nắng hơn Paris, Luân Đôn và một số thành phố lớn khác ở châu Âu với vĩ độ xa hơn về phía nam. Do sự cải thiện gần đây của khí hậu nó nên được phân loại là khí hậu đại dương lạnh với ảnh hưởng lớn từ lục địa nếu đường đẳng nhiệt −3 °C (27 °F) được sử dụng. Bởi vì đảo nhiệt đô thị và gió chủ đạo di chuyển trên đất liền thay vì trên biển trong những tháng hè, Stockholm có mùa hè ấm nhất trong các nước Bắc Âu.
Dù có khí hậu ôn hòa, Stockholm có vị trí xa hơn về phía bắc so với một sống phần của Canada phía trên đường giới hạn cây gỗ Bắc Cực tại mực nước biển.
Nhiệt độ cao trung bình ban ngày mùa hè là 20–25 °C (68–77 °F) và thấp là khoảng 13 °C (55 °F), nhưng vào một số ngày nhiệt độ có thể lên tới 30 °C (86 °F). Những ngày nhiệt độ trên 30 °C (86 °F) diễn ra trung bình 1,55 ngày mỗi năm (1992–2011). Những ngày từ 25 °C (77 °F) đến 30 °C (86 °F) khá phổ biến đặc biệt vào tháng 7 và tháng 8. Buổi đêm hiếm khi trên 20 °C (68 °F), và đêm hè nắng thường khoảng 17 đến 18 °C (63 đến 64 °F). Mùa đông thường mang tới thời tiết nhiều mây với lượng giáng thủy lớn nhất vào tháng 12 và tháng 1 (dưới dạng mưa hoặc tuyết). Nhiệt độ trung bình mùa đông là khoảng −3 đến −1 °C (27 đến 30 °F), và đôi khi hạ xuống −20 °C (−4 °F). Mùa xuân và mùa thu nhiệt độ thường lạnh đến ôn hòa.
Bảng khí hậu dưới đây hiển thị dữ liệu từ năm 1981 đến năm 2010 mặc kỳ khoảng thời gian tham chiếu Köppen chính thức là 1961–1990. Theo các đo đạc đang diễn ra, nhiệt độ đã tăng lên trong những năm 1991–2009 so với những năm trước đó. Sự ấm lên được tạo ra nhiều nhất trong những tháng mùa đông, với nhiệt độ tăng lên hơn 2,0 °C (3,6 °F) vào tháng 1. Theo đô đạc năm 2002–2014 một số sự tăng nhiệt độ nữa cũng được đo, mặc dù một số tháng như tháng 6 khá ổn định.
Nhiệt độ cao kỷ lục tại Stockholm là 36 °C (97 °F) vào ngày 3 tháng 7 năm 1811; nhiệt độ thấp kỷ lục là −32 °C (−26 °F) vào ngày 20 tháng 1 năm 1814. Nhiệt độ chưa xuống dưới −25,1 °C (−13,2 °F) kể từ ngày 10 tháng 1 năm 1987.
Giáng thủy hàng năm là 539 mm (21,2 in) với khoảng 170 ngày ẩm ướt và có mưa nhỏ đến vừa suốt năm. Tuyết rơi xảy ra chủ yếu từ tháng 12 đến tháng 3. Đôi khi có thể có tuyết rơi vào cuối tháng 10 cũng như trong tháng 4.
Tại Stockholm, đôi khi có thể nhìn thấy cực quang.
Giờ ánh sáng ban ngày
Vị trí ngay phía nam vĩ tuyến thứ 60 của Stockholm nghĩa là số giờ có ánh sáng ban ngày tương đối nhỏ vào mùa đông — khoảng 6 tiếng, trong thời kỳ tháng 6 và nửa đầu tháng bảy, ban đêm tương đối ngắn, với 18 giờ ánh sáng ban ngày. Thời gian khoảng hạ chí mặt trời không bao giờ xuống quá 7,3 độ so với chân trời. Điều này khiến bầu trời có một màu xanh sáng vào mùa hè một khi mặt trời đã lặn, bởi vì nó không bao giờ tối hơn chạng vạng hàng hải. Và khi nhìn lên thiên đỉnh, có thể nhìn thấy một số ngôi sao khi mặt trời đã lặn. Nhưng nó không giống với mặt trời lúc nửa đêm, hiện tượng xảy ra ở phía bắc của Vòng Bắc cực, khoảng 7 độ xa hơn về phía bắc 7.
Chính quyền thành phố
Hội đồng thành phố Stockholm (tiếng Thụy Điển: Stockholms kommunfullmäktige) là tên của chính quyền địa phương. Hội đồng gồm 101 thành viên được bầu chọn đồng thời với bầu cử thông thường, được tổ chức cùng thời điểm với bầu cử vào Riksdag và hội đồng hạt. Hội đồng triệu tập hai lần mỗi tháng tại Tòa thị chính Stockholm, và các cuộc họp được mở cho công chúng biết. Những vấn đề mà hội đồng quyết định nói chung đã được soạn thảo và thảo luận bởi các ban và ủy ban khác nhau. Một khi các quyết định được đưa ra để thực hiện thực tế, nhân viên của chính quyền Thành phố và các công ty sẽ đảm nhiệm.