Frédéric Chopin

Tiểu sử

Đầu đời

Thời thơ ấu

Frédéric Chopin sinh ngày 1 tháng 3 năm 1810 tại thị trấn Żelazowa Wola (Ba Lan) cách Warszawa 46 km (29 dặm) về phía tây, thuộc Công quốc Warszawa (nhà nước Ba Lan do Napoleon thành lập). Hồ sơ rửa tội của giáo xứ (ghi niên đại là 23 tháng 4 năm 1810) ghi chép ngày sinh của ông là 22 tháng 2 năm 1810 và trích tên riêng của ông theo tiếng Latinh là Fridericus Franciscus (trong tiếng Ba Lan, tên ông là Fryderyk Franciszek). Nhà soạn nhạc và gia đình ông đã chọn 1 tháng 3 làm ngày sinh; ngày này hiện được công nhận rộng rãi là ngày sinh chính xác.

Cha của Chopin tên là Mikołaj Chopin. Là một người Pháp đến từ Lorraine, Mikołaj di cư sang Ba Lan vào năm 1787 khi ông mới 16 tuổi. Tại đây, ông dạy kèm cho trẻ em của tầng lớp quý tộc Ba Lan. Năm 1806, ông kết hôn với Justyna Krzyżanowska. Justyna là người họ hàng nghèo với nhà Skarbek – một trong những gia đình quý tộc mà ông từng tới dạy. Fryderyk được rửa tội vào ngày 23 tháng 4 năm 1810 tại chính nhà thờ cha mẹ ông từng làm lễ kết hôn ở Brochów. Chopin được đặt tên theo người cha đỡ đầu Fryderyk Skarbek – một cậu học trò của cha mình, khi đó mới 18 tuổi. Fryderyk là người con thứ hai của vợ chồng này và là con trai duy nhất; thiên tài âm nhạc tương lai có một chị gái tên Ludwika (1807–1855) cùng hai em gái tên Izabela (1811–1881) và Emilia (1812–1827). Emilia có lẽ đã qua đời năm 14 tuổi do bệnh lao. Mikołaj luôn hướng về quê hương mới của mình và kiên quyết sử dụng tiếng Ba Lan trong sinh hoạt gia đình.

Tháng 10 năm 1810, sáu tháng sau khi Chopin ra đời, gia đình chuyển đến Warszawa. Tại đây Mikołaj làm giảng viên dạy tiếng Pháp ở Trường phổ thông Warszawa, lúc ấy nằm trong Lâu đài Saxon. Fryderyk sống với gia đình của mình trong nền lâu đài. Người cha chơi sáo và vĩ cầm, còn người mẹ chơi dương cầm và dạy môn này cho những đứa trẻ trong nhà nội trú (đây cũng là nơi nhà Chopin sinh sống). Chopin có vóc người mảnh khảnh, ngay cả lúc nhỏ ông cũng dễ bị ốm.

Chopin có thể đã học dương cầm từ mẹ mình, nhưng giáo viên đầu tiên của ông từ năm 1816 đến 1821 là nghệ sĩ dương cầm người Ba Lan Wojciech Żywny. Cô chị Ludwika cũng theo học Żywny và thỉnh thoảng chơi song tấu cùng ông. Người ta nhanh chóng nhận ra rằng ông là một thần đồng. Năm 7 tuổi, ông bắt đầu biểu diễn trước công chúng và vào năm 1817, ông đã sáng tác hai bản polonaise cung Sol thứ và Si giáng trưởng. Tác phẩm tiếp theo của ông là bản polonaise cung La giáng trưởng vào năm năm 1821. Tác phẩm được đề tặng cho Żywny và là bản thảo lâu đời nhất còn sót lại của Chopin.

Năm 1817, thống đốc Nga của Warszawa đã trưng dụng Cung điện Saxon cho mục đích quân sự. Trường phổ thông Warszawa (Warszawa Lyceum) đã được dựng lại ở Cung điện Kazimierz (ngày nay là hiệu trưởng của Đại học Warszawa). Chopin và gia đình chuyển đến một tòa nhà (hiện vẫn còn tồn tại) nằm cạnh Cung điện Kazimierz. Trong thời gian này, đôi khi ông được mời đến Cung điện Belweder để chơi cùng Đại công tước Konstantin Pavlovich của Nga – con trai của người cai trị Vương quốc Lập hiến Ba Lan (thuộc Nga). Ông chơi dương cầm và sáng tác một bản hành khúc cho Konstantin Pavlovich. Trong tác phẩm thơ ca kịch "Nasze Przebiegi" ("Bài diễn thuyết của chúng tôi", 1818), tác giả Julian Ursyn Niemcewicz đã khẳng định sự nổi tiếng của "cậu bé Chopin".

Giáo dục

Từ tháng 9 năm 1823 đến năm 1826, Chopin theo học ở trường Warszawa Lyceum. Trong năm học đầu tiên, ông học organ từ người nhạc sĩ người Séc Wilhelm Würfel. Mùa thu năm 1826, ông bắt đầu một khóa học dài ba năm dưới sự hướng dẫn của nhà soạn nhạc Józef Elsner tại Nhạc viện Warszawa. Tại Nhạc viện, ông được học lý thuyết âm nhạc, bè trầm có đánh số và sáng tác âm nhạc. Trong suốt thời gian này, ông tiếp tục sáng tác và độc tấu trong các buổi hòa nhạc và salon ở Warszawa. Ông được mời để quảng bá nhạc cụ "aeolomelodikon" (một nhạc cụ kết hợp giữa duơng cầm và đàn organ cơ học) với công chúng. Tháng 5 năm 1825, ông đã biểu diễn những tác phẩm ngẫu hứng của mình và một phần bản concerto của Ignaz Moscheles bằng aeolomelodikon. Sau sự thành công của buổi hòa nhạc này, Chopin nhận được lời mời biểu diễn một buổi độc tấu trên một nhạc cụ tương tự (gọi là "aeolopantaleon") trước Sa hoàng Alexander I, khi Sa hoàng ghé thăm Warszawa. Sau đó Sa hoàng tặng Chopin một chiếc nhẫn kim cương. Tại một buổi hòa nhạc aeolopantaleon tiếp theo vào ngày 10 tháng 6 năm 1825, Chopin biểu diễn tác phẩm Rondo Op. 1. Đây là tác phẩm đầu tiên của Chopin được xuất bản thương mại và khiến ông lần đầu tiên được nhắc đến trên báo chí nước ngoài, khi tờ báo Allgemeine musikalische Zeitung của Leipzig ca ngợi màn trình diễn với "vô số ý tưởng âm nhạc" của Chopin.

Từ năm 1824 đến 1828, Chopin đã đi nghỉ hè ở ngoài Warszawa. Năm 1824 và 1825 tại Szafarnia, ông là khách mời của Dominik Dziewanowski–cha của một người bạn học. Đây cũng là lần đầu tiên Chopin được tiếp xúc với dân ca Ba Lan. Những lá thư được viết bằng tiếng Ba Lan hiện đại và sống động mà ông gửi cho gia đình mình từ Szafarnia (ông đặt tên những lá thư này là "The Szafarnia Courier") đã thể hiện tài năng văn chương hồi nhỏ của ông và làm gia đình thích thú trước sự giễu nhại các tờ báo của Warszawa.

Năm 1827, sau khi Emilia (em gái út của Chopin) qua đời, gia đình chuyển từ tòa nhà Đại học Warszawa (khu liền kề với Cung điện Kazimierz) đến căn nhà đối diện trường đại học–nằm ở phụ phía nam của Cung điện Krasiński trên phố Krakowskie Przedmieście. Đây là nơi Chopin sinh sống cho đến khi ông rời Warszawa vào năm 1830. Tại đây, cha mẹ ông tiếp tục quản lý nhà trọ cho nam sinh. Bốn nam sinh nội trú tại căn hộ của cha mẹ đã trở thành những người thân thiết với Chopin: Tytus Woyciechowski, Jan Nepomucen Białobłocki, Jan Matuszyński và Julian Fontana. Về sau Matuszyński và Fontana trở thành một phần trong cuộc sống Paris của Chopin.

Chopin kết giao với các nghệ sĩ và giới tri thức trẻ của Warszawa, bao gồm Fontana, Józef Bohdan Zaleski, và Stefan Witwicki. Báo cáo cuối cùng của Nhạc viện Chopin (tháng 7 năm 1829) ghi chép: "Chopin F. là sinh viên năm thứ ba, sở hữu tài năng đặc biệt, và là thiên tài âm nhạc." Năm 1829, họa sĩ Ambroży Mieroszewski đã vẽ một bộ chân dung cho các thành viên trong gia đình Chopin, một bức trong số đó được xem là bức chân dung đầu tiên của nhà soạn nhạc.

Những lá thư mà Chopin gửi Woyciechowski trong giai đoạn 1829–30 (khi Chopin khoảng 20 tuổi) chứa những chi tiết ám chỉ rõ ràng đến tình dục đồng giới trong giấc mơ, thậm chí cả những nụ hôn.

Bây giờ em sẽ đi tắm. Đừng có ôm em khi em chưa tắm gội, Còn anh thì sao? Ngay cả khi em đã xức dầu thơm từ Byzantium, anh cũng sẽ không được ôm em - trừ khi ta hút nhau như nam châm. Nhưng Tự nhiên luôn có cách! Hôm nay anh sẽ mơ thấy mình đang ôm hôn em! Anh phải trả giá cho cơn ác mộng đã gây ra cho em đêm qua!

— Frédéric Chopin gửi Tytus Woyciechowski (4 tháng 9 năm 1830)

Theo Adam Zamoyski, những cách diễn đạt như vậy “đã từng, và một phần nào đó vẫn còn, phổ biến trong tiếng Ba Lan và không mang hàm ý lớn lao nào ngoài khái niệm 'tình yêu'" được dùng để kết thúc thư từ ngày nay. "Tinh thần thấm nhuần phong trào Lãng mạn trong nghệ thuật và văn học của thời đại này ủng hộ việc thể hiện cảm xúc cực đoan... Mặc dù không thể loại trừ hoàn toàn, nhưng khả năng rất cao là hai người chưa từng là người yêu."

Người viết tiểu sử Alan Walker cho rằng, nếu những biểu hiện đó có thể được hiểu là đồng tính luyến ái thì đó chỉ là một giai đoạn thoáng qua trong cuộc đời của Chopin, hoặc theo lời của Walker, có thể là kết quả của "thay đổi về tinh thần". Nhà âm nhạc học Jeffrey Kallberg lưu ý rằng các khái niệm về tập tính tình dục và bản dạng giới trong thời của Chopin rất khác biệt, do đó việc diễn giải theo quan điểm hiện đại sẽ có nhiều bất cập. Các học giả khác tranh luận rằng đây là biểu hiện rõ ràng hoặc tiềm ẩn về khuynh hướng đồng tính luyến ái của Chopin.

Có thể vào đầu năm 1829, Chopin đã gặp ca sĩ Konstancja Gładkowska và nảy sinh tình cảm sâu sắc với cô, mặc dù không rõ liệu ông có trực tiếp đề cập đến vấn đề này với cô hay chưa. Trong một lá thư gửi Woyciechowski ngày 3 tháng 10 năm 1829, ông nhắc đến "người lý tưởng của mình, người mà em đã chung thủy suốt sáu tháng, dù không nói lời nào với nàng về tình cảm của mình; người mà em mơ ước, người đã truyền cảm hứng cho chương Adagio trong bản Concerto". Theo sự dẫn dắt của Frederick Niecks, tất cả những cây viết tiểu sử của Chopin đều nhất trí rằng "người tình lý tưởng" này ám chỉ Gładkowska. Sau buổi hòa nhạc chia tay của Chopin tại Warszawa (ông biểu diễn bản concerto, còn Gładkowska hát aria của Gioachino Rossini) vào tháng 10 năm 1830, hai người trao nhẫn với nhau. Hai tuần sau, cô viết một số dòng tạm biệt trìu mến cho Chopin trong album của ông. Sau khi Chopin rời Warszawa, ông và Gładkowska không còn gặp nhau và dường như họ không giữ liên lạc qua thư từ.

Sự nghiệp

Du lịch và thành công trong nước

Tháng 9 năm 1828, khi còn là sinh viên, Chopin đến thăm Berlin cùng nhà động vật học Feliks Jarocki – bạn của gia đình ông. Tại đây, ông thưởng thức các vở opera do Gaspare Spontini chỉ đạo và tham dự các buổi hòa nhạc của Carl Friedrich Zelter, Felix Mendelssohn và những người nổi tiếng khác. Trong lần trở về Berlin năm 1829, ông là khách mời của Hoàng tử Antoni Radziwiłł – thống đốc của Đại công quốc Posen và là một nhà soạn nhạc tài năng và nghệ sĩ cello đầy tham vọng. Chopin đã viết tác phẩm Introduction và Polonaise brillante cung Đô trưởng cho cello và dương cầm, Op. 3 dành cho hoàng tử và cô con gái là nghệ sĩ dương cầm Wanda.

Trở lại Warszawa năm đó, Chopin đi nghe Niccolò Paganini biểu diễn violin và ông sáng tác một bộ nhạc phẩm biến tấu mang tên Souvenir de Paganini. Có lẽ chính trải nghiệm này là nguồn cảm hứng để ông sáng tác bộ Étude đầu tiên (1829–1832) nhằm tự khám phá khả năng của nhạc cụ. Sau khi hoàn thành chương trình học tại Nhạc viện Warszawa, ông có buổi ra mắt tại Viên. Ông tổ chức hai buổi hòa nhạc dương cầm và nhận được nhiều đánh giá tích cực. Ngoài ra (theo lời Chopin), còn có một số bình luận cho rằng ông "quá yếu đuối đuối trước những người quen chỉ trích các nghệ sĩ dương cầm địa phương". Trong buổi hòa nhạc đầu tiên, ông đã ra mắt tác phẩm Biến tấu trên chủ đề "Là ci darem la mano", Op. 2 (các biến tấu trên bản song ca từ vở opera Don Giovanni) của Mozart cho dương cầm và dàn nhạc. Ông trở lại Warszawa vào tháng 9 năm 1829 và cho ra mắt tác phẩm Concerto cho dương cầm số 2 cung Fa thứ, Op. 21 vào ngày 17 tháng 3 năm 1830.

Những thành công của Chopin trong nghề soạn nhạc và nghệ sĩ biểu diễn đã mở ra cho ông cánh cửa đến Tây Âu. Theo lời của Zdzisław Jachimecki, vào ngày 2 tháng 11 năm 1830, ông lên đường: "bước vào thế giới rộng lớn mãi mà không xác định mục tiêu rõ ràng nào". Ông cùng Woyciechowski lại lên đường sang Áo và dự kiến tiếp tục sang Ý. Cuối tháng đó, tại Warszawa diễn ra Cuộc nổi dậy tháng 11 năm 1830, nên Woyciechowski trở về Ba Lan để nhập ngũ. Lúc này một mình ở Viên, Chopin hoài niệm về quê hương và viết cho một người bạn rằng "Tôi nguyền rủa khoảnh khắc tôi từ biệt [Warszawa]." Tháng 9 năm 1831, khi biết tin cuộc nổi loạn đã thất bại trong chuyến đi từ Viên đến Paris, ông bày tỏ nỗi đau khổ của mình trên các trang nhật ký: "Ôi Chúa ơi! ... Người ở đó, vậy mà Người không trả thù!". Nhật ký hiện đang nằm ở Thư viện quốc gia Ba Lan. Jachimecki cho rằng những sự kiện này đã khiến nhà soạn nhạc trưởng thành "trở thành một nhà thơ dân tộc đầy cảm hứng. Ông là người linh cảm quá khứ, hiện tại và tương lai của quê hương Ba Lan".