Khởi nghĩa
1921–23 revolt during the Russian Civil War
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Khởi nghĩa Yakut (tiếng Nga: Якутский мятеж, Latinh hoá: Yakutskiy myatezh) hay cuộc hành quân Yakut (tiếng Nga: Якутский поход, Latinh hoá: Yakutskiy pokhod) là giai đoạn cuối cùng của Nội chiến Nga. Các cuộc xung đột diễn ra từ tháng 9 năm 1921 đến tháng 6 năm 1923 và tập trung vào huyện Ayano-Maysky của vùng Viễn Đông Nga.
Cuộc khởi nghĩa bắt đầu bùng lên dữ dội ở Yakutia vào tháng 9 năm 1921. Khoảng 200 quân Bạch vệ do Cornet Mikhail Korobeinikov lãnh đạo. Vào tháng 3 năm 1922, lực lượng này thành lập Chính phủ Nhân dân Lâm thời Khu vực Yakut ở Churapcha. Vào ngày 23 tháng 3, "Quân đội Nhân dân Yakut" của Korobeinikov, được trang bị 6 khẩu súng máy, đã giành quyền kiểm soát một số thị trấn lớn ở Yakutsk. Đồng thời, lực lượng này đã tiêu diệt các đơn vị đồn trú của Hồng quân tại đây.
Vào tháng 4, quân Bạch vệ liên lạc với Chính phủ lâm thời Priamurye ở Vladivostok để yêu cầu viện binh. Vào ngày 27 tháng 4, chính quyền Xô viết phản công bằng cách thành lập nên Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô viết Tự trị Yakut và điều một sư đoàn đến để dập tắt cuộc nổi dậy. Đến mùa hè năm 1922, quân Bạch Vệ bị đánh bật khỏi Yakutsk và phải rút lui về bờ biển Thái Bình Dương. Họ ẩn náu tại các thị trấn cảng ở Okhotsk và Ayan và tiếp tục cầu viện Vladivostok.
Vào ngày 30 tháng 8, một hạm đội dưới quyền Trung tướng Bạch vệ Anatoly Pepelyayev gồm khoảng 750 tình nguyện viên đã lên đường từ Vladivostok để ứng cứu. Ba ngày sau, lực lượng này đổ bộ lên Ayan và tiến về Yakutsk. Đến cuối tháng 10, khi chiếm đóng khu vực Nelkan, Pepelyayev mới biết tin lực lượng Bolshevik đã kiểm soát Vladivostok và toàn bộ nội chiến Nga về cơ bản đã kết thúc.
Khi Liên Xô chính thức thành lập vào ngày 30 tháng 12 năm 1922, vùng lãnh thổ duy nhất còn do quân Bạch vệ kiểm soát là khu vực Pepelyayevshchina ("пепеляевщина") bao gồm Ayan, Okhotsk và Nelkan. Tháng 2 năm 1923, một đơn vị Hồng quân do Ivan Strod chỉ huy được phái đến để tiễu phạt Pepelyayev. Ngày 12 tháng 2, họ đánh bại quân Pepelyayev tại Sasyl-Sasyg; đến tháng 3, quân Bạch vệ tiếp tục bị đánh bật khỏi Amga.
Ngày 24 tháng 4 năm 1923, các tàu Stavropol và Indigirka chở theo lực lượng Hồng quân do Stepan Vostretsov chỉ huy khởi hành từ Vladivostok hướng về Ayan. Khi đến Ayan vào ngày 4 tháng 6, Vostretsov hay tin Pepelyayev đã di tản đến Nelkan. Những tàn dư cuối cùng của quân Bạch vệ lần lượt bị đánh bại hoàn toàn tại Okhotsk vào ngày 6 tháng 6 và tại Ayan vào ngày 16 tháng 6. Kết quả, 103 sĩ quan và 230 binh lính Bạch vệ bị bắt làm tù binh và bị áp giải về Vladivostok.
Nội dung từ bài Wikipedia “Khởi nghĩa Yakut”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.