Vây hãm
siege in 1215 between the Mongols and the Jurchen Jin Dynasty
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Trận Trung Đô (chữ Hán: 中都之战; phiên âm: Zhōng Dōu zhī zhàn) là một trận đánh lớn trong cuộc chiến tranh Mông-Kim diễn ra vào năm 1213 đến ngày 31 tháng 5 năm 1215 giữa Đế quốc Mông Cổ và nhà Kim của người Nữ Chân. Sau khi liên tiếp chịu thất bại trước Mông Cổ, Trung Đô – kinh đô của nhà Kim, nằm tại vị trí Bắc Kinh ngày nay – đã dần bị cô lập bởi các lực lượng thuộc Đế quốc Mông Cổ dưới sự chỉ huy của Thành Cát Tư Hãn. Sau những đợt tấn công trước đó của quân Mông Cổ và việc triều đình nhà Kim dời đô về Khai Phong năm, thành phố này đã phải hứng chịu tình trạng phong tỏa kéo dài cùng nạn đói trước khi đầu hàng vào 31 tháng 5 năm 1215. Sự thất thủ của Trung Đô giáng một đòn chí mạng vào quyền lực của nhà Kim tại miền Bắc Trung Quốc và đẩy nhanh quá trình suy vong của triều đại này.
Năm 1206, Thành Cát Tư Hãn thống nhất Đại Mạc, kiến lập Đại Mông Cổ Quốc. Đến năm 1211, Mông Cổ với binh lực hùng mạnh, đã tiến hành xâm lăng nước Kim.
Trong các năm từ 1211 đến 1213, nước Kim liên tiếp thua trận trước quân Mông Cổ, trong đó nặng nề nhất là trận Dã Hồ Lĩnh, thiệt hại lên đến 450.000 quân. Đến đầu năm 1213, hơn 90 thành trì của Kim đã bị hạ, sau đó là liên tiếp các thất bại ở Cối Hà Bảo, Cư Dung quan, Đại Đồng phủ, tình thế hết sức nguy cấp.
Giữa lúc đó nội bộ nước Kim phát sinh mâu thuẫn. Hữu phó soái Hồ Sa Hổ phát động binh biến giết chết Hoàng đế Hoàn Nhan Vĩnh Tế, sai Đồ Đan Minh đến Chương Đức nghênh đón Thăng vương Tuân. Ngày 22 tháng 9 năm 1213, Hoàn Nhan Tuân đến Trung Đô, tức vị hoàng đế, là vua Kim Tuyên Tông, phong Hồ Sa Hổ làm Thái sư, Trung thư lệnh, Trạch vương.
Sau đó, Kim Tuyên Tông quyết định đích thân đến khóc tang cho vua cũ Vĩnh Tế. Ông đổi niên hiệu là Trinh Hựu, phong con trai cả là Hoàn Nhan Thủ Trung làm Thái tử, các hoàng tử Hoàn Nhan Thủ Thuần làm Bộc vương, Hoàn Nhan Thủ Lễ làm Toại vương. Hồ Sa Hổ còn dâng sớ đòi phế Vĩnh Tế làm thứ nhân. Vua Tuyên Tông hội triều thần hơn 200 người đến bàn bạc, cuối cùng đành phải phế Vĩnh Tế làm Đông Hải quận hầu.
Truật Hổ Cao Kì dưới quyền Hồ Sa Hổ, bị quân Mông Cổ đánh bại, sợ bị Hồ Sa Hổ trị tội bèn mang bại quân về vây đánh phủ đệ của Hồ Sa Hổ, giết ông ta rồi đến cửa khuyết quỳ xin chịu tội. Kim Tuyên Tông chẳng những không hỏi tội mà còn xuống chiếu vỗ về, phong Cao Kỳ làm Tả phó soái, đoạt quan tước của Hồ Sa Hổ.
Mùa đông năm 1213, quân Mông Cổ đã áp sát Trung Đô Đại Hưng phủ của triều đình Kim, nhưng tại thời điểm này, người Mông Cổ chưa có các khí cụ để công phá các thành trì lớn kiên cố, cộng thêm việc Trung Đô có lực lượng trọng binh rất mạnh của nhà Kim trấn giữ nên các đợt tấn công của Mông Cổ đều không thành công. Thành Trung Đô được phòng thủ vững chắc với 3 lớp hào và 900 tháp canh, hệ thống các máy bắn tên và hoả khí được bố trí dày đặc trên tường thành.
Tướng Hồ Sa Hổ lúc này đang thao túng triều đình Kim, đã hạ chiếu huy động toàn bộ các cánh quân đóng tại Vạn lý trường thành và toàn bộ lực lượng kỵ binh vùng Đông Bắc về tập trung bảo vệ Trung Đô. Kim Sử có đoạn chép: "Thành Cát Tư Hãn đứng trên đồi quan sát Trung Đô Yên Kinh, cảm thán rằng: Nhìn những vách thành sừng sững như vách núi, trải dài đến tận đường chân trời, nhà cửa san sát ngút tầm nhìn, quân Kim đông như kiến cỏ, vô số loại vũ khí hạng nặng cùng gươm giáo sáng loà. Trong khi đó bên ngoài thành, bốn phương tám hướng đều có quân Kim kéo đến tiếp ứng, khí thế rất mạnh, đội quân Mông Cổ như bị lọt thỏm vào cái biển người của đế quốc Kim rộng bao la đấy...".
Người Mông Cổ ước tính rằng nhà Kim đã huy động lực lượng từ 130-170 vạn quân và dân để bảo vệ kinh đô. Sau 4 tháng bao vây, dịch bệnh bắt đầu khởi phát tại khu vực cộng với việc viện binh Kim kéo đến ngày càng đông đảo, quân Mông Cổ quyết định rút lui về phía bắc bên kia trường thành.
Đầu năm 1214, quân Tây Hạ được Mông Cổ hậu thuẫn tấn công vào Hội châu nhưng bị đẩy lui được. Lúc bầy giờ quân Mông đã lần lượt triệt hạ Quan châu, Hà Gian, Thương châu. Vua Kim tiến phong Đồ Đan Dật làm Hữu Thừa tướng, Hoàn Nhan Thừa Huy làm Đô nguyên soái Bình chương sự, Truật Hổ Cao Kỳ làm Bình chương sự.
Trong mùa xuân năm 1214, quân Mông Cổ công đánh vào phủ Chương Đức, Hoài châu, nhanh chóng tiến sát Trung Đô. Thiết Mộc Chân sai gửi thư cho nhà Kim, đòi cống nạp thì sẽ lui quân.
Kim Tuyên Tông sai Hoàn Nhan Thừa Huy đến trại Mông Cổ xin hòa, dâng Kỳ Quốc công chúa, con gái cố chủ Vĩnh Tế, 500 đồng nam 500 đồng nữ, 3000 con ngựa quý. Thiết Mộc Chân đồng ý lui quân vào cuối xuân năm đó.
Không bao lâu sau, Kim Tuyên Tông bàn với Bộc Tán Đoan dời đô về Biện Kinh Khai Phong phủ (kinh đô cũ nhà Tống) để tránh mũi nhọn của quân Mông Cổ. Tả Thừa tướng Đồ Đan Dật ra sức can gián, nhưng vua Kim vẫn quyết ý dời đô. Vua Kim lệnh cho Hoàn Nhan Thừa Huy, Mục Diên Tận Trung bảo hộ thái tử Thủ Trung lưu giữ Trung Đô, rồi cùng hậu cung dời về Biện Kinh.
Thành Cát Tư Hãn được tin, cho rằng người Kim dời đô về phía nam để củng cố sức mạnh quân sự nhằm phản công lại quân Mông Cổ nên rất tức giận, lập tức cho quân nam hạ.
Tháng 6 năm 1214, quân Mông Cổ mở cuộc tấn công vào nước Kim lần thứ hai. Họ bắt đầu từ Bắc Khẩu tấn công Cảnh Châu, Kế Châu, Đàn Châu, Thuận Châu, v.v... Tháng 7, thái tử nước Kim là Hoàn Nhan Thủ Trung bỏ chạy khỏi Trung Đô. Tháng 10, Mộc Hoa Lê xua quân tấn công Liêu Đông. Tháng giêng năm 1215, Thạch Mạt Minh An, anh em Gia Luật xua quân tấn công các thành trì tại Hoa Bắc của Kim. Quân Mông Cổ đánh chiếm được Thông Châu, áp sát Trung Đô.
Tướng Kim là Thạch Mạt Minh An đến đầu hàng và dẫn đường cho người Mông Cổ vây đánh Trung Đô. Kim chủ thất kinh, vội hạ lệnh triệu thái tử Thủ Trung về kinh. Lúc này Đồ Đan Dật lo buồn mà chết, Bộc Tán Đoan được lên thay làm Thừa tướng. Trong suốt mùa thu và mùa đông năm 1214, quân Mông Cổ chiếm Thuận châu, Cao châu, Cẩm châu, Ý châu. Đầu năm 1215, ở Liêu Tây, tướng giữ thành Bắc Kinh là Ngân Thanh Sơn bị bộ tướng là Hoàn Nhan Tích Liệt hạ sát. Dần Đáp Hổ lên thay, ra hàng Mông Cổ, phủ Hưng Trung và các châu quận Liêu Tây cũng lần lượt bị chiếm đóng. Ở Biện Kinh, thái tử Thủ Trung qua đời, Tuyên Tông lập cháu nội là Hoàn Nhan Khanh làm thái tôn thừa kế ngôi báu.
Thành Cát Tư Hãn ra lệnh cho tướng Mộc Hoa Lê vây kín Trung Đô, lại ra lệnh cho Triết Biệt đóng quân dọc đường từ Khai Phong tới Trung Đô, chặn đánh tất cả các đoàn tiếp tế lương thảo. Về phía Kim, khi triều đình Kim rút lui, để Hoàn Nhan Thừa Huy ở lại cố thủ. Một bên quyết bao vây, một bên quyết thủ.
Hết mùa đông, sang mùa xuân năm 1215 thành Trung Đô vẫn đứng vững. Nhưng lương thực trong thành ngày một cạn. Vì trước đây lương thực do hai nguồn tiếp tế; một là do các châu, huyện Hoa Bắc giao nộp, hai là tiếp tế từ Biện Lương lên. Nay tất cả các thành trì, châu, huyện trên vùng Hoa Bắc bị quân Mông Cổ chiếm. Nguồn tiếp tế từ miền nam lên bị chặn đánh.
Tháng 3 năm 1215, từ Trung Đô, Hoàn Nhan Thừa Huy liên tục gửi thư cáo cấp đến Khai Phong để xin tăng viện. Tuyên Tông sai Tả giá quân Vĩnh Tích Tả đô giám Ô Khố Luân Khánh Thọ dẫn 39.000 quân cứu viện, Ngự sử trung thừa Lý Anh vận chuyển lương thảo. Lý Anh chuyển lương đến giữa đường, vì mải say khướt mà bị quân Mông Cổ tập kích giết chết. Tháng 4, toán quân tăng viện bị quân Mông Cổ tiêu diệt tại Bá Châu. Không có lương thực, các đạo quân Kim cứu viện lần lượt lui về.
Đến mùa hạ năm 1215, quân Mông Cổ công đánh Phú Xương quan, Phong Nghi quan, hạ thành Cố An. Lúc đó, Trung Đô bị tuyệt lương, ở trong tình thế cực kỳ nguy cấp. Quá tuyệt vọng, Hoàn Nhan Thừa Huy trấn thủ quyết xua quân đánh một trận phá vòng vây. Nhưng các tướng không tuân lệnh. Ông lấy máu viết biểu tố cáo việc này lên vua Kim, phân phát tài vật cho thuộc hạ, rồi uống thuốc độc tự vẫn. Mục Diên Tận Trung được tin thất kinh, ngay sau đó đưa gia quyến chạy về nam, bỏ lại đội quân phòng thủ đã nản lòng cùng các phi tần của vua Kim ở Trung Đô.
Sau cái chết của Hoàn Nhan Thừa Huy và Mục Diên Tận Trung chạy trốn, đang đêm viên tướng Kim trấn thủ mở cửa thành, cùng người ái thiếp bỏ trốn. Quân trong thành không tướng chỉ huy. Các tướng coi binh đoàn tranh quyền, đánh lẫn nhau, không ai giữ cửa thành. Ngày 31 tháng 5 năm 1215, một vài toán quân Kim phòng thủ bị đánh bại, mở toang cửa thành ra hàng Mông Cổ. Đến đây, thành Trung Đô không còn chống giữ được nữa và chính thức thất thủ.
Mộc Hoa Lê xua một vạn rưỡi kỵ binh, dẫn theo 30 binh đoàn Mông Cổ tràn vào thành Trung Đô. Kỵ binh Mông Cổ xông vào tàn sát quân lính và dân chúng nhà Kim, đốt phá khắp nơi. Những binh sĩ Kim đầu hàng bị hành quyết tại trận, một cuộc chiến giáp lá cà đẫm máu diễn ra trên các con phố, xác người, máu thịt ruột gan nhầy nhụa, cảnh tượng vô cùng khủng khiếp. Quân Mông Cổ chém đầu thường dân và binh lính đầu hàng, các thành viên hoàng tộc Hoàn Nhan đều bị xử tử ngay lập tức. Cuộc thảm sát diễn ra trong nhiều ngày liền. Tính ra có tới 8 vạn quân Kim bị giết với khoảng 50 vạn dân chúng chết trong loạn quân. 10 vạn phụ nữ lên thành nhảy xuống tự tử vì sợ bị hãm hiếp. Trong ba tháng, thành Trung Đô vẫn còn bốc cháy. Các phi tần già yếu đều thành quỷ không đầu, các cung nữ trẻ đẹp đều bị người Mông cưỡng hiếp. Cung thất nước Kim bị thiêu hủy, dân chúng nước Kim bị tàn sát, bài vị liệt tổ liệt tông triều Kim bị vứt vào hố phân, sự tàn phá của người Mông Cổ còn khủng khiếp thậm tệ hơn ngày xưa việc Kim tiêu diệt Bắc Tống. Đó là lẽ trời luân chuyển, gieo nhân nào sẽ gặp quả đó.
Kim Tuyên Tông hạ chiếu truy tặng Hoàn Nhan Thừa Huy làm Trung thư lệnh, Quảng Bình quận vương. Còn Mục Diên Tận Trung chẳng những không bị trị tội mà còn được thăng Bình chương sự. Có thể nói chính sự nhà Kim như vậy là đổ nát quá rồi. Mùa thu năm 1215, quân Mông Cổ thừa thắng đánh Đồng Quan nhưng chưa hạ được, bèn theo Tung Sơn đến Nhữ châu đánh thẳng vào Biện Kinh. Tuyên Tông hạ lệnh cho Hoa Mao ra đánh, mới đẩy lui quân Mông. Sau đó lại sai sứ đến nghị hòa, người Mông Cổ đòi cắt Hà Bắc, Hà Đông, bỏ đế hiệu tự xưng Hà Nam vương, triều Kim không đồng ý, vì thế hòa nghị không thành. Về sau Mục Diên Tận Trung mới bị Ô Khố Luân Đức Thăng hặc tội và bị giết. Tính đến hết thu năm 1215, quân Mông Cổ đã chiếm được 862 thành ấp của Kim.
Trong quá trình cuộc xâm lược diễn ra, một số tướng lĩnh nhà Kim đã quay sang hàng ngũ đối phương, phản ánh sự thất vọng ngày càng tăng đối với giới lãnh đạo nhà Kim cũng như sự bất lực của họ trong việc chống lại quân Mông Cổ một cách hiệu quả. Sau khi Trung Đô thất thủ, các vùng đất khác thuộc Đế quốc Kim bắt đầu nổi dậy, đẩy nhanh quá trình tan rã về mặt chính trị của triều đại này. Việc chinh phục lãnh thổ nhà Kim cũng dẫn đến việc tiếp nhận các binh sĩ người Hán vào hệ thống quân sự Mông Cổ. Các đơn vị từng thuộc quyền nhà Kim được tổ chức lại theo mô hình Mông Cổ và về sau được gọi là "Hắc Quân"; lực lượng này đã đóng vai trò quan trọng trong các chiến dịch quân sự tiếp theo. Thành Cát Tư Hãn không tuyên bố trở thành Hoàng đế Trung Hoa; thay vào đó, ông để Mộc Hoa Lê làm tổng chỉ huy tại Trung Quốc, bổ nhiệm các quan darughachi tại các thành phố, rồi trở về Mông Cổ để đối phó với những mối đe dọa trong nước. Chiến lợi phẩm và quà cáp thu được từ Trung Đô đã góp phần củng cố sự đoàn kết và lòng trung thành của các bộ lạc, tướng lĩnh cũng như binh sĩ Mông Cổ.
Nội dung từ bài Wikipedia “Trận Trung Đô”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.