Trận đánh
1862 campaign in the American Civil War
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Chiến dịch Thung lũng 1862, còn được biết đến với cái tên Chiến dịch Thung lũng của Jackson, là một chiến dịch nổi tiếng của thiếu tướng Liên minh miền Nam Thomas J. "Stonewall" Jackson diễn ra vào mùa xuân năm 1862 trong thung lũng Shenandoah thuộc Virginia thời Nội chiến Hoa Kỳ. Nhờ áp dụng chiến thuật hành quân thần tốc, táo bạo và không thể lường trước được, 17.000 quân của Jackson đã tiến qua 646 dặm đường (tương đương 1.040 km) trong 48 ngày và chiến thắng nhiều trận đánh nhỏ, thu hút thành công 3 đội quân của Liên bang miền Bắc với quân số 52.000 người, ngăn không cho họ đi tiếp viện cho cuộc tấn công vào Richmond.
Jackson đã chịu thất bại trong trận Kernstown thứ nhất vào ngày 23 tháng 3 năm 1862 trước một bộ phận đội quân của thiếu tướng miền Bắc Nathaniel P. Banks do đại tá Nathan Kimball chỉ huy - đây là thất bại duy nhất của ông trong toàn cuộc chiến - nhưng qua đó lại giành được một thắng lợi chiến lược cho phe miền Nam vì tổng thống Abraham Lincoln đã phải tăng viện cho chiến trường Thung lũng bằng những đội quân mà ban đầu được chọn để phục vụ cho chiến dịch Bán đảo tấn công vào Richmond. Ngày 8 tháng 5, sau hơn một tháng giao chiến với Banks, Jackson đã hành quân về phía tây vùng Thung lũng và đẩy lui các đơn vị quân của thiếu tướng John C. Frémont trong trận McDowell, ngăn chặn dự định phối hợp 2 quân đoàn miền Bắc để chống lại ông. Tiếp đó, Jackson tiến xuống Thung lũng một lần nữa để đối đầu với Banks. Giấu kín cuộc hành quân của mình trong thung lũng Luray, Jackson hội quân với thiếu tướng Richard S. Ewell và đánh chiếm đồn binh Front Royal của miền Bắc ngày 23 tháng 5, khiến Banks phải rút lui về phía bắc. Ngày 25 tháng 5, trong trận Winchester thứ nhất, Jackson đánh bại Banks và truy kích ông ta cho đến tận khi quân miền Bắc qua được sông Potomac để về Maryland.
Chuẩn tướng miền Bắc James Shields đã đem quân tiếp viện từ miền đông Virginia đến để tái chiếm Front Royal và lên kế hoạch kết hợp với Frémont tại Strasburg. Jackson giờ bị uy hiếp bởi 3 đội quân của quân miền Bắc. Rút lui khỏi Winchester trở lên vùng Thung lũng, ông bị Frémont và Shields đuổi đánh. Ngày 8 tháng 6, Ewell đánh bại Frémont trong trận Cross Keys và đến hôm sau thì vượt qua nhánh sông North River để hội quân với Jackson đánh bại Shields trong trận Port Republic, đánh dấu mốc kết thúc chiến dịch.
Sau những thắng lợi này, Jackson đưa quân đến kết hợp với đại tướng Robert E. Lee đánh Chuỗi trận Bảy ngày ở bên ngoài Richmond. Chiến dịch táo bạo của Jackson đã đưa ông lên trở thành vị tướng nổi tiếng nhất của Liên minh miền Nam (cho đến khi bị danh tiếng của tướng Lee thay thế sau đó). Cho đến nay, chiến dịch này đã và đang được rất nhiều tổ chức quân sự trên khắp thế giới để tâm nghiên cứu.
Vào mùa xuân năm 1862, nhuệ khí của phe miền Nam đã xuống đến mức tồi tệ nhất và hy vọng cho sự tồn tại của miền Nam xem ra rất mờ mịt. Sau mùa hè thành công năm 1861, nhất là với thắng lợi trong trận Bull Run thứ nhất, tình cảnh chung của họ đã trở nên suy sụp nhanh chóng. Quân đội miền Bắc tại Mặt trận miền Tây do tướng Ulysses S. Grant và đồng đội chỉ huy đã chiếm được nhiều lãnh thổ miền Nam và đánh thắng các trận đánh lớn tại đồn Donelson và Shiloh. Tại miền Đông, thủ phủ miền Nam Richmond, Virginia cũng lâm vào thế nguy. Từ phía đông-nam, binh đoàn Potomac hùng mạnh của thiếu tướng George B. McClellan kéo đến trong chiến dịch Bán đảo, phía Bắc thì có quân đoàn lớn của thiếu tướng Irvin McDowell sẵn sàng tấn công; đồng thời ở phía tây, quân của thiếu tướng Nathaniel P. Banks cũng đang uy hiếp vùng thung lũng Shenandoah. Tuy nhiên, đội quân miền Nam của Jackson lại đang có "nhuệ khí tuyệt vời" tạo điều kiện cho Jackson có thể tiến hành hoạt động tại vùng Thung lũng trong mùa xuân đó, giúp phá hỏng kế hoạch của phe miền Bắc và khôi phục lại tinh thần người miền Nam ở khắp mọi nơi.
Trong Nội chiến Hoa Kỳ, vùng Thung lũng Shenandoah là một trong những khu vực địa lý có tầm chiến lược quan trọng nhất của tiểu bang Virginia. Sông Shenandoah nằm giữa 2 rặng núi: Blue Ridge ở phía đông và Allegheny ở phía tây, chảy dài 140 dặm theo hướng tây nam bắt nguồn từ sông Potomac tại Shepherdstown và Harpers Ferry, có độ rộng trung bình khoảng 25 dặm. Theo những quy ước của người dân địa phương, vùng "thượng Thung lũng" được quy là phần cuối phía tây nam, có độ cao trung bình lớn hơn vùng hạ Thung lũng ở phía đông bắc. Di chuyển "lên Thung lũng" có nghĩa là đi về phía tây nam. Nằm giữa các nhánh North và South Forks của sông Shenandoah là rặng núi Massanutten cao gần 900 mét, chia vùng Thung lũng làm 2 phần, trải dài khoảng 50 dặm từ Strasburg đến Harrisonburg. Trong thế kỷ 19, tại đây chỉ có một con đường duy nhất vượt qua núi, chạy từ New Market đến Luray. Vùng Thung lũng đem lại 2 lợi thế chiến lược cho Liên minh miền Nam. Thứ nhất, một đội quân miền Bắc tấn công xuống Virginia có thể bị quân miền Nam tấn công vào sườn qua nhiều khe núi của rặng Blue Ridge. Thứ hai, vùng Thung lũng cung cấp một con đường an toàn cho phép quân miền Nam tiến lên phía bắc để vào Pennsylvania mà không gặp trở ngại gì; đó chính là tuyến đường được sử dụng bởi đại tướng Robert E. Lee để xâm chiếm miền Bắc trong chiến dịch Gettysburg năm 1863 và trung tướng Jubal A. Early trong Chiến dịch Thung lũng 1864. Ngược lại, hướng nằm của Thung lũng cũng đem lại một lợi thế nhỏ cho quân miền Bắc để tiến về phía Richmond. Nếu vùng Thung lũng bị chiếm đoạt, đó sẽ là một đòn chí mạng đối với phe miền Nam, bởi đây là một khu vực nông nghiệp trù phú với sản lượng 2,5 triệu giạ lúa mì trong năm 1860, chiếm khoảng 19% số cây trồng trong toàn bang, ngoài ra nó còn giàu có về chăn nuôi. Khu vực này được dùng để cung cấp cho quân đội của tiểu bang Virginia và thủ phủ Richmond. Nếu quân miền Bắc có thể tiếp cận Staunton ở thượng Thung lũng, họ sẽ uy hiếp tuyến đường xe lửa trọng yếu Virginia và Tennessee chạy từ Richmond đến sông Mississippi. Stonewall Jackson đã viết cho một thành viên trong bộ tham mưu: "Nếu vùng Thung lũng này bị mất, Virginia cũng bị mất." Ngoài chiến dịch của Jackson trong năm 1862, vùng Thung lũng đã phải chịu đựng cảnh giao tranh trong gần toàn bộ cuộc nội chiến, đáng kể nhất là Chiến dịch Thung lũng năm 1864.
Lực lượng miền Bắc có nhiều thay đổi đáng kể trong suốt quá trình diễn biến chiến dịch, với nhiều đội quân đến và đi khỏi vùng Thung lũng. Các lực lượng chủ yếu đến từ ba đạo quân độc lập của ba tướng: McDowell, Banks, và John C. Frémont, đây là một khuyết điểm nguy hiểm bởi nó gây nên tình trạng hành quân và chiến lược không phối hợp chặt chẽ, làm giảm hiệu quả tác chiến của quân miền Bắc chống lại Jackson.
Ban đầu, vùng Thung lũng thuộc trách nhiệm của thiếu tướng Nathaniel P. Banks. Vào tháng 3 năm 1862, thời điểm diễn ra trận Kernstown thứ nhất, ông ta chỉ huy quân đoàn V thuộc binh đoàn Potomac; và đến ngày 4 tháng 4, ông đảm nhiệm chỉ huy Cục Shenandoah. Lực lượng của Banks lúc đầu bao gồm hai sư đoàn dưới quyền các chuẩn tướng James Shields và Alpheus S. Williams, cùng với một lữ đoàn độc lập của chuẩn tướng John W. Geary. Tại Kernstown, sư đoàn của Shield do đại tá Nathan Kimball chỉ huy với các lữ đoàn của Kimball, đại tá Jeremiah C. Sullivan, đại tá Erastus B. Tyler, và kỵ binh của đại tá Thornton F. Brodhead. Đến cuối tháng 4, sư đoàn của Shield được chuyển sang cho McDowell, nên Banks chỉ còn lại một sư đoàn do Williams chỉ huy, bao gồm các lữ đoàn của hai đại tá Dudley Donnelly và George H. Gordon, cùng một lữ đoàn kỵ binh dưới quyền chuẩn tướng John P. Hatch.
Thiếu tướng John C. Frémont chỉ huy Cục Mountain ở phía tây vùng Thung lũng. Vào đầu tháng 5, một bộ lực lượng của Frémont gồm hai lữ đoàn của các chuẩn tướng Robert C. Schenck và Robert H. Milroy đã đối đầu với Jackson trong trận McDowell. Cuối tháng 5, Fremont tiến vào vùng Thung lũng với sư đoàn của chuẩn tướng Louis Blenker, bao gồm các lữ đoàn của chuẩn tướng Julius H. Stahel, đại tá John A. Koltes, và chuẩn tướng Henry Bohlen; ngoài ra còn có các lữ đoàn dưới quyền đại tá Gustave P. Cluseret, chuẩn tướng Robert H. Milroy, chuẩn tướng Robert C. Schenck, và chuẩn tướng George D. Bayard.
Cũng vào cuối tháng 5, McDowell đã được lệnh phải gửi quân đến vùng Thung lũng. Do vậy Shields được trở lại cùng với sư đoàn của mình, gồm có lữ đoàn của chuẩn tướng Nathan Kimball, chuẩn tướng Orris S. Ferry, chuẩn tướng Erastus B. Tyler, và đại tá Samuel S. Carroll.
Đội quân của Stonewall Jackson, Quận Thung lũng thuộc Cục Bắc Virginia, đã phát triển đáng kể trong suốt quá trình chiến dịch với những bộ phận tiếp viện được bổ sung - đầu tiên chỉ có 5.000 người nhưng cuối cùng đạt đến con số 17.000 vào cuối chiến dịch. Thế nhưng họ vẫn bị áp đảo nghiêm trọng về quân số trước nhiều đội quân miền Bắc phải đối đầu, tổng cộng lên đến 52.000 người vào tháng 6 năm 1862.
Vào tháng 3 năm 1862, thời điểm diễn ra trận Kernstown thứ nhất, Jackson chỉ huy các lữ đoàn của chuẩn tướng Richard B. Garnett, đại tá Jesse S. Burks, đại tá Samuel V. Fulkerson, và kỵ binh của đại tá Turner Ashby. Đến đầu tháng 5, trong trận McDowell, Jackson chỉ huy hai đơn vị được gọi binh đoàn, mặc dù chúng có quy mô nhỏ hơn cả những sư đoàn bình thường: "Binh đoàn Thung lũng", bao gồm các lữ đoàn của chuẩn tướng Charles S. Winder, đại tá John A. Campbell, và chuẩn tướng William B. Taliaferro; Binh đoàn Tây Bắc của chuẩn tướng Edward "Allegheny" Johnson, bao gồm các lữ đoàn của hai đại tá Zephaniah T. Conner và W.C. Scott.
Đến cuối tháng 5 và trong tháng 6, trong một chuỗi trận đánh - bắt đầu từ trận Front Royal, Jackson chỉ huy hai sư đoàn bộ binh và một đội kỵ binh. "Sư đoàn của Jackson" bao gồm các lữ đoàn của chuẩn tướng Charles S. Winder, đại tá John A. Campbell (sau bị thương và được thay bằng đại tá John M. Patton, Jr.), và đại tá Samuel V. Fulkerson (sau được thay bằng chuẩn tướng William B. Taliaferro). Sư đoàn thứ hai, do thiếu tướng Richard S. Ewell chỉ huy, bao gồm các lữ đoàn của đại tá W.C. Scott (sau thay bằng chuẩn tướng George H. Steuart), chuẩn tướng Arnold Elzey (sau thay bằng đại tá James A. Walker), chuẩn tướng Isaac R. Trimble, chuẩn tướng Richard Taylor, và chuẩn tướng George H. Steuart (lữ đoàn cuối cùng này toàn bộ là người Maryland nên được gọi là "Quân đội Maryland"). Lực lượng kỵ binh lần lượt được chỉ huy bởi đại tá Thomas S. Flournoy, chuẩn tướng George H. Steuart, chuẩn tướng Turner Ashby, và đại tá Thomas T. Munford.
Ngày 4 tháng 11 năm 1861, Jackson nhận chức chỉ huy Quận Thung lũng và đóng tổng hành dinh tại Winchester. Jackson, mới đây còn là giáo sư của Học viện Quân sự Virginia và đột ngột trở thành một anh hùng trong trận Bull Run thứ nhất, đã từng sống nhiều năm trong Thung lũng và rất rành địa thế vùng này. Lực lượng của ông bao gồm có Lữ đoàn Stonewall và nhiều đơn vị dân quân. Đến tháng 12, Jackson được tăng viện với 6.000 quân của chuẩn tướng William W. Loring, nhưng vẫn không đủ để tiến hành tác chiến công kích. Trong khi tướng Banks còn đang ở bờ bắc sông Potomac, chỉ huy kỵ binh của Jackson là đại tá Turner Ashby đã đánh phá tuyến đường sắt Baltimore và Ohio cùng với con kênh đào Chesapeake và Ohio. Và trong cuộc viễn chinh Romney đầu tháng 1 năm 1862, Jackson tiến hành tấn công bất phân thắng bại vào 2 đồn quân nhỏ của miền Bắc tại Hancock (trận Hancock), và Bath.
Đến cuối tháng 2, tướng George B. McClellan ra lệnh cho Banks, cùng với lực lượng tăng viện của chuẩn tướng John Sedgwick, vượt qua sông Potomac ngăn chặn kỵ binh miền Nam của Ashby quấy phá tuyến đường xe lửa và kênh đào. Banks hành quân về phía nam nhắm hướng Winchester, phối hợp với sư đoàn của Shields tiến đến từ phía Romney. Quân của Jackson trước giờ vẫn hoạt động như cánh trái trong binh đoàn của tướng Joseph E. Johnston, nên khi Johnston rút từ Manassas về Culpeper trong tháng 3, Jackson rơi vào thế bị cô lập tại Winchester. Ông bắt đầu rút lui "lên" Thung lũng (tức là rút về phía tây nam) để bảo vệ sườn cho binh đoàn của Johnston đang rút khỏi khu vực Centreville-Manassas về phòng thủ Richmond. Nếu không có cuộc hành quân bảo vệ này, quân của Banks đã có thể tấn công Johnston bằng cách vượt qua dãy Blue Ridge. Đến ngày 12 tháng 3 năm 1862, Banks đã chiếm đóng Winchester ngay sau khi Jackson rời khỏi thị trấn. Ngày 17 tháng 3 quân miền Bắc của tướng James Shields kéo từ phía nam Winchester tấn công Strasburg. Jackson bỏ Strasburg, từ từ chạy về Mount Jackson. Tổng cộng Jackson đã rút lui 42 dặm theo đường Valley Pike. Nhiệm vụ của Banks là đuổi Jackson ra khỏi Thung lũng, sau đó sẽ rút quân về khu vực lân cận Washington. Nay ông cho là đã hoàn thành kế hoạch này nên liền chuẩn bị kéo quân về phía đông. Ngày 21 tháng 3, Jackson nhận được tin rằng Banks đã tách 2 sư đoàn của mình (dưới quyền các chuẩn tướng John Sedgwick và Alpheus S. Williams) trở về vùng lân cận Washington, D.C. để giúp các đội quân khác của miền Bắc có thể rảnh tay tham gia chiến dịch Bán đảo của George B. McClellan. Sư đoàn còn lại của chuẩn tướng James Shields đóng tại Strasburg để canh giữ vùng hạ Thung lũng, và tin tức tình báo cho biết nó đang rút về phía Winchester. Banks cũng đã chuẩn bị để tự mình rời khỏi vùng Thung lũng vào ngày 23 tháng 3.
Tướng miền Nam Johnston đã ra chỉ thị cho Jackson tránh đụng trận toàn diện và chỉ đâm thọc quấy phá cầm chân quân của tướng Banks ở lại vùng Thung lũng, không cho cơ hội kéo về trợ chiến quân của McClellan, thế nhưng hiện giờ điều đó lại đang sắp xảy ra. Jackson bèn đưa lực lượng của mình quay lại, hành quân 25 dặm về phía đông bắc trong ngày 22 và thêm 15 dặm nữa vào sáng ngày 23 tháng 3 để đến Kernstown - đây là một trong những cuộc hành quân mệt mỏi nhất của cuộc chiến. Ngày 22 tháng 3, kỵ binh của Ashby đã giao chiến với quân miền Bắc, trong trận đó tướng Shields đã bị một mảnh đạn pháo làm gãy tay, tuy vậy ông vẫn điều một phần sư đoàn của mình về phía nam Winchester và 1 lữ đoàn tiến lên phía bắc, vờ như rời khỏi khu vực này nhưng thực tế vẫn đóng lại gần đó để làm lực lượng dự bị. Sau đó ông mới bàn giao quyền chỉ huy sư đoàn cho đại tá Nathan Kimball, tuy vậy trong suốt trận chiến sắp tới ông vẫn gửi nhiều thông điệp và mệnh lệnh đến cho Kimball. Lực lượng trung thành của miền Nam tại Winchester đã thông báo sai lạc với Turner Ashby rằng Shields chỉ để lại 4 trung đoàn (khoảng 3.000 người) cùng một số ít đại bác, và rằng số quân này đã có lệnh tiến về Harpers Ferry trong buổi sáng. Jackson tức tốc tiến lên phía bắc cùng với sư đoàn của mình, đã bị giảm bớt xuống còn 3.000 quân do có nhiều người đi tụt lại phía sau, mà không biết rằng ông sắp phải giao chiến với gần 9.000 quân đối phương.
Nội dung từ bài Wikipedia “Chiến dịch Thung lũng 1862”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.