Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Sự kiện
Đêm của những con dao dài
cuộc thanh trừng diễn ra ở Đức Quốc xã từ ngày 30 tháng 6 đến ngày 2 tháng 7 năm 1934
- 30 tháng 6 năm 1934
- Đức Quốc Xã
- Châu Âu
Sự kiện
cuộc thanh trừng diễn ra ở Đức Quốc xã từ ngày 30 tháng 6 đến ngày 2 tháng 7 năm 1934
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Đêm của những con dao dài (tiếng Đức: Nacht der langen Messer [ˈnaxt dɛɐ̯ ˈlaŋən ˈmɛsɐ] ⓘ), còn được gọi là cuộc thanh trừng Röhm hay Chiến dịch Chim ruồi (Aktion Kolibri), là một cuộc thanh trừng diễn ra tại Đức Quốc xã từ ngày 30 tháng 6 đến ngày 2 tháng 7 năm 1934. Thủ tướng Adolf Hitler, dưới sự tác động của Hermann Göring và Heinrich Himmler, đã ra lệnh thực hiện một loạt vụ hành quyết không qua xét xử nhằm kiện toàn quyền lực và xoa dịu những lo ngại của giới quân sự Đức về vai trò của Ernst Röhm cùng quân đoàn Sturmabteilung (SA) — tổ chức bán quân sự của Đảng Quốc xã, thường được gọi là phe "Áo nâu". Bộ máy tuyên truyền Phát xít đã trình bày các vụ sát hại này như một biện pháp phòng ngừa trước một cuộc đảo chính đang cận kề của quân SA dưới quyền Röhm — cái gọi là vụ Röhm Putsch.
Công cụ thực hiện chính của Hitler là lực lượng bán quân sự Schutzstaffel (SS) dưới quyền Himmler, Cơ quan An ninh (SD) và lực lượng Gestapo (cảnh sát mật) dưới quyền Reinhard Heydrich. Tiểu đoàn cảnh sát riêng của Göring cũng tham gia vào chiến dịch. Nhiều người bị sát hại là các lãnh đạo SA, nổi tiếng nhất là bản thân Röhm, tham mưu trưởng SA và là một trong những đồng minh trung thành lâu năm của Hitler. Các thành viên cốt cán của phe Strasser trong Đảng Quốc xã, bao gồm thủ lĩnh Gregor Strasser, cũng bị tiêu diệt, cùng với các nhân vật bảo thủ thuộc giới tinh hoa và những người chống Phát xít như cựu Thủ tướng Kurt von Schleicher và chính trị gia Bayern Gustav Ritter von Kahr, người từng giúp dập tắt cuộc Đảo chính quán bia của Hitler năm 1923. Việc sát hại các lãnh đạo SA còn nhằm mục đích cải thiện hình ảnh chính phủ trong mắt công chúng Đức, vốn đang ngày càng bất bình với các hành vi côn đồ của lực lượng này.
Hitler coi sự độc lập của SA và xu hướng bạo lực đường phố của các thành viên tổ chức này là mối đe dọa trực tiếp đến quyền lực chính trị mới giành được của mình. Ông cũng muốn tranh thủ sự ủng hộ của giới lãnh đạo quân đội (Reichswehr), những người luôn coi thường SA như một đối thủ cạnh tranh tiềm tàng, đặc biệt là tham vọng của Röhm trong việc sáp nhập quân đội và SA dưới quyền chỉ huy của mình. Thêm vào đó, Hitler cảm thấy bất an trước việc Röhm công khai ủng hộ một "cuộc cách mạng lần thứ hai" để phân phối lại tài sản. Theo quan điểm của Röhm, việc Tổng thống Paul von Hindenburg bổ nhiệm Hitler làm Thủ tướng vào ngày 30 tháng 1 năm 1933 mới chỉ là bước đưa đảng lên nắm quyền chứ chưa hoàn thành các mục tiêu cốt lõi. Cuối cùng, Hitler đã lợi dụng cuộc thanh trừng để trấn áp những tiếng nói chỉ trích chế độ mới, đặc biệt là những người trung thành với Phó Thủ tướng Franz von Papen, và để thanh toán các nợ cũ với kẻ thù.
Ít nhất 85 người đã thiệt mạng trong cuộc thanh trừng, mặc dù con số cuối cùng có thể cao hơn rất nhiều, với một số ước tính dao động từ 700 đến 1.000 người. Hơn 1.000 đối thủ tiềm năng đã bị bắt giữ. Cuộc thanh trừng đã củng cố tuyệt đối sự ủng hộ của quân đội dành cho Hitler. Nó cũng tạo ra tiền lệ pháp lý cho phe Phát xít, khi các tòa án và nội các Đức nhanh chóng xóa bỏ hàng thế kỷ cấm đoán hành quyết không qua xét xử để thể hiện lòng trung thành với chế độ. Đêm của những con dao dài đánh dấu sự hợp nhất quyền tư pháp vào tay Hitler và là bước ngoặt trong quá trình thiết lập sự cai trị của Đức Quốc xã. Hitler sau đó đã tự xưng là "thẩm phán tối cao của nhân dân Đức" trong bài phát biểu trước Quốc hội vào ngày 13 tháng 7 năm 1934.
Tổng thống Paul von Hindenburg đã bổ nhiệm Hitler làm Thủ tướng vào ngày 30 tháng 1 năm 1933. Trong vài tháng tiếp theo, trong giai đoạn được gọi là Gleichschaltung (Sự đồng bộ hóa), Hitler đã bãi bỏ vai trò của Quốc hội (Reichstag) như một cơ quan lập pháp và loại bỏ tất cả các đảng phái chính trị đối thủ tại Đức, để đến giữa năm 1933, quốc gia này đã trở thành một nhà nước đơn đảng dưới sự điều hành và kiểm soát của ông. Tuy nhiên, Hitler vẫn chưa nắm giữ quyền lực tuyệt đối dù đã nhanh chóng củng cố thẩm quyền chính trị. Với tư cách là Thủ tướng, Hitler không chỉ huy quân đội, vốn vẫn nằm dưới sự lãnh đạo chính thức của Hindenburg, một Thống chế cựu trào đầy uy tín. Trong khi nhiều sĩ quan bị ấn tượng bởi lời hứa của Hitler về việc mở rộng quân đội, khôi phục chế độ quân dịch và một chính sách đối ngoại quyết liệt hơn, quân đội vẫn tiếp tục bảo vệ truyền thống độc lập của mình trong những năm đầu của chế độ Phát xít.
Ở một mức độ thấp hơn, lực lượng Sturmabteilung (SA), một tổ chức bán quân sự của Phát xít, vẫn duy trì sự tự trị nhất định trong đảng. SA tiến hóa từ tàn dư của phong trào Quân đoàn Tự do (Freikorps) trong những năm sau Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Freikorps là các tổ chức mang nặng tính dân tộc, thành phần chủ yếu là những cựu binh Đức bất mãn và phẫn nộ, được chính phủ sử dụng vào tháng 1 năm 1919 để đối phó với nguy cơ của một cuộc cách mạng Cộng sản khi lực lượng quân đội trung thành đang thiếu hụt. Một số lượng rất lớn thành viên Freikorps tin rằng Cuộc cách mạng tháng 11 đã phản bội họ khi Đức được cho là đang bên bờ vực chiến thắng vào năm 1918. Do đó, lực lượng Freikorps luôn đối lập với Cộng hòa Weimar mới, vốn ra đời sau cuộc cách mạng tháng 11, và những người sáng lập nó bị họ gọi một cách khinh miệt là "những kẻ tội đồ tháng 11". Đại úy Ernst Röhm của quân đội (Reichswehr) đóng vai trò là sĩ quan liên lạc với lực lượng Freikorps tại Bavaria. Röhm được đặt biệt danh là "Vua súng máy của Bavaria" vào đầu những năm 1920 vì ông chịu trách nhiệm lưu trữ và cấp phát súng máy bất hợp pháp cho các đơn vị Freikorps tại đây. Röhm rời quân đội năm 1923 và sau đó trở thành chỉ huy của SA. Trong những năm 1920 và 1930, SA đóng vai trò như một lực lượng dân binh riêng được Hitler sử dụng để đe dọa các đối thủ và phá rối các cuộc họp của các đảng phái chính trị cạnh tranh, đặc biệt là Đảng Xã hội Dân chủ và Đảng Cộng sản Đức. Còn được biết đến với cái tên "phe Áo nâu" hay "lính xung kích", SA trở nên khét tiếng với những trận chiến đường phố với người Cộng sản. Những cuộc đối đầu bạo lực giữa hai bên đã góp phần làm mất ổn định Cộng hòa Weimar. Vào tháng 6 năm 1932, một trong những tháng bạo lực chính trị tồi tệ nhất, đã có hơn 400 trận chiến đường phố, dẫn đến 82 người thiệt mạng.
Việc Hitler được bổ nhiệm làm Thủ tướng, sau đó là việc trấn áp tất cả các đảng phái ngoại trừ Đảng Quốc xã, đã không chấm dứt được bạo lực của lính xung kích. Do không còn các cuộc họp của Đảng Cộng sản để phá rối, lính xung kích đôi khi làm loạn trên đường phố sau một đêm rượu chè; họ tấn công người qua đường và sau đó tấn công cả cảnh sát được gọi đến để ngăn chặn họ. Những phàn nàn về hành vi "hống hách và thô lỗ" của lính xung kích đã trở nên phổ biến vào giữa năm 1933. Bộ Ngoại giao thậm chí còn phàn nàn về những trường hợp phe Áo nâu ngược đãi các nhà ngoại giao nước ngoài.
Vào ngày 6 tháng 7 năm 1933, tại một cuộc họp các quan chức cao cấp của Phát xít, Hitler tuyên bố sự thành công của cuộc cướp chính quyền của Đảng Quốc xã. Giờ đây khi Đảng Quốc xã đã nắm giữ dây cương quyền lực ở Đức, ông nói, đã đến lúc phải củng cố sự kiểm soát. Hitler nói với các quan chức có mặt: "Dòng thác cách mạng đã được khơi thông, nhưng nó phải được dẫn vào dòng chảy an toàn của sự tiến hóa."
Bài phát biểu của Hitler báo hiệu ý định kiềm chế lực lượng SA, vốn đã tăng trưởng quân số nhanh chóng vào đầu những năm 1930. Tuy nhiên, nhiệm vụ của Hitler không hề đơn giản, vì SA bao gồm một phần lớn những tín đồ tận tụy nhất của chủ nghĩa Phát xít. SA có sự gia tăng đột biến về quân số một phần là do sự khởi đầu của cuộc Đại khủng hoảng, khi nhiều công dân Đức mất cả việc làm và niềm tin vào các tổ chức truyền thống. Mặc dù chủ nghĩa Phát xít không hoàn toàn là một hiện tượng của giai cấp công nhân, nhưng SA đã đáp ứng được khao khát đoàn kết giai cấp và tinh thần dân tộc cuồng nhiệt của nhiều công nhân thất nghiệp. Nhiều lính xung kích tin vào lời hứa xã hội chủ nghĩa của chủ nghĩa Quốc xã và kỳ vọng chế độ Phát xít sẽ có những hành động kinh tế triệt để hơn, chẳng hạn như chia nhỏ các điền trang rộng lớn của tầng lớp quý tộc. Khi chế độ Phát xít không thực hiện các bước như vậy, những người mong đợi một cuộc cách mạng kinh tế cũng như chính trị đã bị vỡ mộng.
Hành động mà Hitler thực hiện không chỉ nhằm "nhổ nanh vuốt" của Röhm và SA như một mối đe dọa tiềm tàng đối với sự kiểm soát cá nhân của Hitler đối với Đảng Quốc xã, mà còn phục vụ việc thắt chặt mối quan hệ của ông với quân đội, lực lượng từ lâu đã coi SA là đối thủ chính của mình, khi có những thời điểm quân số SA còn vượt trội hơn cả quân đội.
Những người ủng hộ Ernst Röhm (giới sùng bái Röhm), giống như phe Strasser, đã hình thành nên một trong những phe phái tư tưởng của Đảng Quốc xã vào thời điểm đó.
Trong hàng ngũ SA, không ai lớn tiếng đòi "tiếp tục cuộc cách mạng Đức" (như lời của một lính xung kích nổi bật, Edmund Heine) hơn chính bản thân Röhm. Là một trong những thành viên sớm nhất của Đảng Quốc xã, Röhm đã tham gia cuộc Đảo chính quán bia tại Munich, một nỗ lực chiếm quyền bằng vũ lực bất thành của Hitler vào năm 1923. Là một cựu binh từng tham chiến trong Thế chiến I, Röhm gần đây còn lớn tiếng khoe khoang rằng ông sẽ xử tử 12 người để trả đũa cho cái chết của bất kỳ lính xung kích nào.
Không chỉ hài lòng với quyền lãnh đạo SA, Röhm còn vận động Hitler bổ nhiệm mình làm Bộ trưởng Quốc phòng, vị trí vốn đang do tướng bảo thủ Werner von Blomberg nắm giữ. Mặc dù bị một số kẻ chỉ trích trong quân đội đặt biệt danh là "Sư tử cao su" vì sự tận tụy thái quá với Hitler, Blomberg không phải là một đảng viên Quốc xã, và do đó đóng vai trò là cầu nối giữa quân đội và đảng. Blomberg và nhiều sĩ quan đồng ngũ khác xuất thân từ tầng lớp quý tộc Phổ và coi SA là một đám bình dân hạ đẳng đang đe dọa địa vị cao quý truyền thống của quân đội trong xã hội Đức.
Nếu quân đội chính quy thể hiện sự khinh miệt đối với đám đông thuộc SA, thì nhiều lính xung kích cũng đáp trả bằng thái độ tương tự, coi quân đội là lực lượng thiếu cam kết với nền độc tài Xã hội Chủ nghĩa Quốc gia. Max Heydebreck, một lãnh đạo SA tại Rummelsburg, đã công kích quân đội trước các đồng ngũ Áo nâu của mình rằng: "Một vài sĩ quan trong quân đội là lũ lợn. Hầu hết các sĩ quan đều quá già và phải được thay thế bằng những người trẻ tuổi. Chúng ta sẽ đợi cho đến khi Cha già Hindenburg qua đời, và rồi SA sẽ hành quân chống lại quân đội."
Bất chấp sự thù địch giữa phe Áo nâu và quân đội chính quy, Blomberg và những người khác trong quân giới vẫn coi SA là nguồn tân binh thô để mở rộng và hồi sinh quân đội. Tuy nhiên, Röhm lại muốn loại bỏ hoàn toàn tầng lớp tướng lĩnh quý tộc Phổ, sử dụng SA để trở thành nòng cốt của một lực lượng quân sự Đức mới. Với việc quân đội bị hạn chế ở mức 100.000 binh sĩ theo Hòa ước Versailles, các lãnh đạo quân đội đã lo lắng theo dõi khi quân số SA vượt quá ba triệu người vào đầu năm 1934. Vào tháng 1 năm 1934, Röhm đã trình lên Blomberg một bản ghi nhớ yêu cầu SA thay thế quân đội chính quy trở thành lực lượng lục quân của quốc gia, và quân đội (Reichswehr) sẽ trở thành một bộ phận phụ trợ huấn luyện cho SA.
Để đáp lại, Hitler đã gặp Blomberg cùng ban lãnh đạo SA và SS vào ngày 28 tháng 2 năm 1934. Dưới áp lực của Hitler, Röhm đã miễn cưỡng ký vào một bản cam kết tuyên bố rằng ông thừa nhận quyền tối cao của Reichswehr đối với SA. Hitler thông báo với những người có mặt rằng SA sẽ đóng vai trò phụ trợ cho Reichswehr, chứ không phải ngược lại. Tuy nhiên, sau khi Hitler và hầu hết các sĩ quan quân đội rời đi, Röhm đã tuyên bố rằng ông sẽ không nhận chỉ thị từ "gã hạ sĩ nực cười" đó, một cách gọi miệt thị nhắm vào Hitler. Mặc dù Hitler không có hành động ngay lập tức đối với Röhm sau sự bộc phát thiếu kiềm chế này, nhưng nó đã làm sâu sắc thêm sự rạn nứt giữa hai người.
Bất chấp thỏa thuận trước đó với Hitler, Röhm vẫn bám lấy tầm nhìn về một quân đội Đức mới với SA làm nòng cốt. Đến đầu năm 1934, tầm nhìn này xung đột trực tiếp với kế hoạch củng cố quyền lực và mở rộng quân đội (Reichswehr) của Hitler. Vì kế hoạch của họ đối với quân đội mâu thuẫn nhau, thành công của Röhm chỉ có thể đạt được bằng cái giá của Hitler. Hơn nữa, không chỉ Reichswehr coi SA là mối đe dọa; một vài thuộc hạ của Hitler cũng lo sợ quyền lực và sự bồn chồn ngày càng tăng của Röhm, và bản thân Hitler cũng vậy. Kết quả là, một cuộc đấu tranh chính trị trong nội bộ đảng đã nảy sinh, với những người thân cận nhất của Hitler, bao gồm thủ hiến Phổ Hermann Göring, Bộ trưởng Tuyên truyền Joseph Goebbels, Reichsführer-SS Heinrich Himmler và cấp phó của Hitler là Rudolf Hess, đã đứng về phía đối lập với Röhm. Trong khi tất cả những người này đều là những cựu binh của phong trào Quốc xã, chỉ có Röhm tiếp tục thể hiện sự độc lập thay vì lòng trung thành đối với Adolf Hitler. Sự khinh miệt của Röhm đối với bộ máy quan liêu của đảng đã làm Hess tức giận. Bạo lực của SA ở Phổ cũng khiến Göring hết sức lo ngại.
Cuối cùng, vào đầu năm 1934, sự rạn nứt ngày càng lớn giữa Röhm và Hitler về vai trò của SA trong nhà nước Phát xít đã khiến cựu Thủ tướng, tướng Kurt von Schleicher, bắt đầu tham gia vào các hoạt động chính trị một lần nữa. Schleicher chỉ trích nội các hiện tại của Hitler, trong khi một số người theo đuổi Schleicher như Tướng Ferdinand von Bredow và Werner von Alvensleben bắt đầu truyền tay nhau danh sách một nội các Hitler mới, trong đó Schleicher sẽ trở thành Phó Thủ tướng, Röhm làm Bộ trưởng Quốc phòng, Heinrich Brüning làm Bộ trưởng Ngoại giao và Gregor Strasser làm Bộ trưởng Kinh tế Quốc dân. Nhà sử học người Anh Sir John Wheeler-Bennett, người biết rõ Schleicher và nhóm của ông, đã viết rằng Bredow đã thể hiện một sự "thiếu thận trọng" đến mức "kinh khủng" khi đi khoe danh sách nội các đề xuất cho bất cứ ai quan tâm. Mặc dù trên thực tế Schleicher không còn quan trọng vào năm 1934, nhưng những tin đồn ngày càng ác ý rằng ông đang âm mưu với Röhm để quay lại chính trường đã góp phần làm tăng thêm cảm giác về một cuộc khủng hoảng.
Như một phương tiện để cô lập Röhm, vào ngày 20 tháng 4 năm 1934, Göring đã chuyển quyền kiểm soát cảnh sát chính trị Phổ (Gestapo) cho Himmler, người mà Göring tin rằng có thể tin tưởng để hành động chống lại Röhm. Himmler đã bổ nhiệm phó của mình là Reinhard Heydrich đứng đầu Gestapo vào ngày 22 tháng 4 năm 1934. Himmler ghen tị với sự độc lập và quyền lực của SA, mặc dù vào thời điểm này ông và Heydrich đã bắt đầu tái cấu trúc SS từ một đội bảo vệ cho các lãnh đạo Phát xít (và là một nhánh con của SA) thành một quân đoàn tinh nhuệ độc lập, trung thành với cả bản thân ông và Hitler. Lòng trung thành của các binh sĩ SS sẽ chứng minh được giá trị khi Hitler cuối cùng chọn hành động chống lại Röhm và SA. Đến tháng 5, danh sách những người cần bị "thanh trừng" bắt đầu được lưu hành trong nhóm của Göring và Himmler, họ đã thực hiện các cuộc trao đổi: thêm kẻ thù của người này để đổi lấy việc tha cho bạn bè của người kia. Vào cuối tháng 5, Brüning và Schleicher, hai cựu Thủ tướng, nhận được cảnh báo từ những người bạn trong quân đội (Reichswehr) rằng tính mạng của họ đang bị đe dọa và họ nên rời khỏi Đức ngay lập tức. Brüning trốn sang Hà Lan trong khi Schleicher coi lời cảnh báo đó chỉ là một trò đùa ác ý. Đến đầu tháng 6, mọi thứ đã sẵn sàng và tất cả những gì cần thiết chỉ là sự cho phép từ Hitler.
Nội dung từ bài Wikipedia “Đêm của những con dao dài”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.