Chiến tranh
civil war in Japan (1156–1156)
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Biến loạn Hōgen (保元の乱 Hōgen no ran, 28 tháng 7 – 16 tháng 8 năm 1156) hay còn được gọi Loạn Hōgen, Bảo Nguyên Loạn, là một cuộc nội chiến ngắn ngủi nhưng quan trọng ở Nhật Bản, chủ yếu xoay quanh việc kế vị ngai vàng Nhật Bản. Tranh chấp này cũng liên quan đến mức độ kiểm soát từ gia tộc Fujiwara quyền lực, vốn giữ vai trò nhiếp chính Hoàng gia trong thời kỳ Heian. Cuộc xung đột này đã trở thành bước ngoặt cho sự trỗi dậy của tầng lớp samurai, đánh dấu sự chuyển biến lớn trong cán cân quyền lực chính trị Nhật Bản. Nó đã khởi đầu cho các sự kiện dẫn đến việc thành lập chính quyền đầu tiên do samurai lãnh đạo, hay còn gọi là bakufu, định hình thời kỳ phong kiến Nhật Bản và vai trò samurai trong xã hội Nhật Bản.
Vào ngày 7 tháng 12 năm Eiji nguyên niên (năm 1141), Thượng hoàng Toba đã ép Thiên hoàng Sutoku thoái vị. Sutoku là con của Toba và Fujiwara no Tamako (hay còn gọi là Taikenmon'in), nhưng Toba lại có tình cảm đặc biệt với người vợ khác Fujiwara no Nariko (Bifukumon'in), mẹ Thân vương Narihito, người sau này trở thành Thiên hoàng Konoe. Thân vương Narihito, vốn là con nuôi Trung cung (vợ chính của Sutoku), Fujiwara no Kiyoko, được kỳ vọng sẽ trở thành "Thái tử", nhưng trong sắc lệnh truyền ngôi, ông lại được phong là "Hoàng thái đệ" (em trai Thiên hoàng) thay vì thái tử. Điều này khiến Sutoku vô cùng oán hận, vì việc một Thiên hoàng được xem như em trai đã làm cho kế hoạch thiết lập viện chính trong tương lai của Sutoku trở nên bất khả thi.
Tình hình càng trở nên nghiêm trọng vào năm sau. Vì nghi ngờ Taikenmon'in bị yểm bùa, Bifukumon'in đã bị ép xuất gia, dẫn đến việc gia tộc Tokudaiji thuộc nhánh Kan'in (thuộc gia tộc Fujiwara) – ngoại thích của Thượng hoàng Sutoku – suy yếu. Trong khi đó, các công khanh khác như gia tộc Sanjō thuộc nhánh Nakamikado (thuộc gia tộc Fujiwara), và dòng Murakami Genji (thuộc gia tộc Minamoto) bắt đầu liên kết với Bifukumon'in và người anh em họ của bà là Fujiwara no Ienari, người được xem là cận thần thân cận nhất của Thượng hoàng Toba. Điều này chia giới quý tộc thành hai phe: phe Taikenmon'in và phe Bifukumon'in. Sự đối lập giữa hai phe đã dẫn đến tình trạng đình trệ trong việc bổ nhiệm quan chức triều đình. Từ khi Fujiwara no Munetada từ chức vào năm Hōen thứ 4 (năm 1138), chức vụ Hữu đại thần bị bỏ trống; và từ khi Minamoto no Arihito từ chức vào năm Kyūan thứ 3 (năm 1147), chức vụ Tả đại thần cũng không có ai đảm nhận. Triều đình chỉ còn lại một đại thần duy nhất là Nội đại thần Fujiwara no Yorinaga.
Dưới thời trị vì của Thượng hoàng Shirakawa, gia tộc Nhiếp quan (Sekkan, chỉ gia tộc Fujiwara) gặp nhiều bất lợi. Tuy nhiên, khi Thượng hoàng Toba nắm quyền, gia tộc này đã dần hồi sinh nhờ việc con gái của Fujiwara no Tadazane là Fujiwara no Taishi (Kōyōmon'in) trở thành phi tần của Toba. Quan Bạch Fujiwara no Tadamichi, vì không có con trai kế vị, đã nhận em cùng cha khác mẹ là Yorinaga làm con nuôi. Nhưng vào năm Kōji thứ hai (1143), khi Tadamichi sinh hạ được một người con trai tên là Fujiwara no Motomichi, ông muốn truyền lại địa vị Nhiếp quan cho con ruột của mình. Điều này khiến Tadamichi đối đầu với cha mình Tadazane, và em trai Yorinaga.
Ngày 4 tháng 1 năm Kyūan thứ 6 (1150), Thiên hoàng Konoe cử hành lễ trưởng thành (nguyên phục), và đến ngày 10 tháng đó, con gái nuôi của Yorinaga, Fujiwara no Tashi, vào cung, rồi trở thành Nyogo (phi tần) vào ngày 19. Tuy nhiên, tháng 2 cùng năm, Tadamichi nhận con gái nuôi là Fujiwara no Teishi, cháu gái của Bifukumon'in và con gái của Fujiwara no Koremichi, và dâng tấu lên Thượng hoàng Toba, yêu cầu rằng chỉ có con gái gia tộc Nhiếp quan mới có thể trở thành Hoàng hậu. Bị yếu thế trong cuộc tranh giành quyền lực, Tadamichi đã liên minh với Bifukumon'in để giữ vững vị trí của mình.
Thượng hoàng Toba, tránh can thiệp sâu vào xung đột, quyết định phong Tashi làm Hoàng hậu và Teishi làm Trung cung để tạm thời xoa dịu tình hình. Tuy nhiên, mâu thuẫn giữa Tadazane, Yorinaga và Tadamichi ngày càng trầm trọng và không thể hòa giải. Đến tháng 9 cùng năm, tức giận trước những hành động của Tadamichi, Tadazane đã dùng quyền lực gia tộc để tịch thu tài sản và bảo vật nhà Sekkan, bao gồm cả chiếc khay đỏ quý giá (shuki-daiban) với dinh thự chính Nhiếp quan là Đông Tam Điều, đồng thời tước bỏ danh hiệu trưởng tộc Fujiwara của Tadamichi, trao lại cho Yorinaga. Tadazane thậm chí còn cắt đứt quan hệ với Tadamichi.
Dù vậy, Thượng hoàng Toba tiếp tục duy trì thái độ mập mờ, giữ Tadamichi ở lại vị trí Quan Bạch, đồng thời phong cho Yorinaga chức Nội Lãm. Điều này dẫn đến một tình huống chưa từng có tiền lệ trong triều đình Nhật Bản, khi Quan Bạch và Nội Lãm cùng tồn tại song song, đẩy mâu thuẫn nội bộ gia tộc Nhiếp quan lên đỉnh điểm.
Khi được phong làm Nội Lãm, Fujiwara no Yorinaga đã nỗ lực phục hồi các nghi lễ cũ, nhưng với tính cách cứng rắn và không biết nhượng bộ gây nên nhiều rắc rối, ông bị gọi là "Ác Tả Phủ" và làm gia tăng mâu thuẫn với các cận thần của Thượng hoàng Toba. Năm Ninpei nguyên niên (1151), Yorinaga phá hủy dinh thự của Fujiwara no Ienari, một cận thần được Thượng hoàng Toba sủng ái, khiến niềm tin của Thượng hoàng đối với ông ngày càng suy giảm.
Năm Ninpei thứ ba (1153), Thiên hoàng Konoe mắc bệnh nặng. Trong bối cảnh đó, Thân vương Shigehito, con trai trưởng của Thượng hoàng Sutoku, là ứng viên sáng giá cho ngôi vị kế vị. Tuy nhiên, Quan Bạch Fujiwara no Tadamichi đã đề nghị Thượng hoàng Toba truyền ngôi cho Thân vương Morihito, con nuôi của Bifukumon'in. Lúc bấy giờ, chỉ một số ít người, bao gồm Tadamichi, được phép diện kiến Thiên hoàng Konoe. Vì vậy, Thượng hoàng Toba nghi ngờ rằng Tadamichi đang lợi dụng tình hình, nói dối về bệnh tình Thiên hoàng để tập trung quyền lực, và từ chối đề xuất này. Toba trở nên nghi ngờ và dần mất lòng tin vào Tadamichi. Tuy nhiên, Bifukumon'in và Tadamichi vẫn tiếp tục xúc tiến kế hoạch đưa Morihito lên ngôi nhằm ngăn cản Thượng hoàng Sutoku thực hiện viện chính (Insei).
Ngày 23 tháng 7 năm Kyūju thứ hai (1155), Thiên hoàng Konoe băng hà. Khi tiến hành hội nghị chọn người kế vị, chỉ có Minamoto no Masasada và Sanjō Kiminori, những cận thần thân cận với Bifukumon'in, tham gia. Các ứng viên gồm có Thân vương Shigehito, Thân vương Morihito và Nội Thân vương Akiko. Cuối cùng, để làm người kế vị tạm thời trước khi Morihito đủ tuổi, cha của Morihito là Thân vương Masahito đã lên ngôi với tên gọi Thiên hoàng Go-Shirakawa. Morihito còn quá nhỏ, và việc ông vượt qua cha mình để lên ngôi được xem là không hợp lý. Ngoài ra, cũng có khả năng nếu Morihito lên ngôi khi còn nhỏ mà Thượng hoàng Toba qua đời trước khi Morihito trưởng thành, thì Thượng hoàng Sutoku sẽ có cơ hội nắm quyền cai trị. Vì vậy, để tránh điều này, Thân vương Masahito được đưa lên ngôi.
Trong thời điểm quan trọng này, Yorinaga không thể xuất hiện tại triều đình vì đang chịu tang vợ. Tuy nhiên, có tin đồn rằng Thiên hoàng Konoe qua đời do bị Yorinaga và cha ông, Fujiwara no Tadazane, nguyền rủa, dẫn đến Yorinaga gần như bị thất sủng. Mặc dù Thiên hoàng Konoe đã mắc bệnh từ vài năm trước, nhưng vì Tadamichi kiểm soát thông tin, ngay cả Thượng hoàng Toba cũng không tin vào tình trạng sức khỏe Thiên hoàng Konoe và cho rằng cái chết này xảy ra đột ngột. Tadazane cố gắng giành lại sự tin tưởng Thượng hoàng Toba bằng cách để Yorinaga tạm thời lui về, đồng thời thông qua Kōyōmon'in làm trung gian hòa giải. Nhưng đến tháng 12, khi Kōyōmon'in qua đời, mọi hy vọng hòa giải đã hoàn toàn sụp đổ.
Sau khi thể chế mới được thiết lập, hàng loạt hôn lễ đã được tiến hành, bao gồm hôn lễ giữa Thiên hoàng Go-Shirakawa và Fujiwara no Kinshi, cùng giữa Thân vương Morihito (sau này là Thiên hoàng Nijo) và Nội Thân vương Yoshiko liên tiếp diễn ra. Fujiwara no Kinshi xuất thân từ gia tộc Tokudaiji, là gia tộc của Taikenmon'in và Fujiwara no Kōshi (vợ của Fujiwara no Yorinaga), còn Yoshiko là con gái của Bifukumon'in nhưng đã được nhận nuôi bởi Nội thân vương Muneko (con gái của Taikenmon'in và chị ruột của Go-Shirakawa). Những cuộc hôn nhân này nhằm hàn gắn rạn nứt giữa phe Taikenmon'in và phe Bifukumon'in, đồng thời làm suy yếu ảnh hưởng của Thượng hoàng Sutoku và Yorinaga.
Thế nhưng, khi nền móng chính quyền mới vẫn chưa ổn định, vào tháng 5 năm Hōgen nguyên niên (1156), Thượng hoàng Toba ngã bệnh. Đối với phe Bifukumon'in, Tadamichi và các cận thần, vốn dựa vào uy quyền Thượng hoàng Toba để kiểm soát Thượng hoàng Sutoku và Yorinaga, đây là một cuộc khủng hoảng chính trị nghiêm trọng. Tình hình triều đình trở nên căng thẳng và gấp gáp. Theo "Gukanshō", một văn bản lịch sử, Fujiwara no Muneyoshi, lo lắng về bất ổn chính trị, đã thúc giục Thượng hoàng Toba đưa ra phương án đối phó. Toba đã yêu cầu 10 võ sĩ từ đội Bắc diện Võ sĩ (Hokumen-bushi), bao gồm Minamoto no Tameyoshi và Taira no Kiyomori, viết lời thề trung thành và giao cho Bifukumon'in. Điều này là cần thiết, vì cả hai đều là những cận thần quan trọng; Tameyoshi là gia thần của Fujiwara no Tadazane, còn cha của Kiyomori là Taira no Tadamori từng là người bảo hộ cho Thân vương Shigehito, việc này nhằm đảm bảo lòng trung thành của họ với Bifukumon'in ngay cả sau khi Toba qua đời.
Khi tình trạng Thượng hoàng Toba trở nên nguy kịch vào ngày 1 tháng 6, đội ngũ bảo vệ được điều động để canh gác. Các võ sĩ do Minamoto no Mitsuyasu và Taira no Morikane dẫn đầu bảo vệ dinh thự của Thượng hoàng ở Toba, trong khi Minamoto no Yoshitomo và Minamoto no Yoshiyasu từ nhánh Minamoto tại tỉnh Kawachi (Kawachi Genji) bảo vệ phủ Takamatsu của Go-Shirakawa.
Khoảng một tháng sau, vào giờ Thân ngày 2 tháng 7 (khoảng 4 giờ chiều), Thượng hoàng Toba qua đời. Thượng hoàng Sutoku đã đến để thăm viếng trước khi Toba qua đời, nhưng hai người không gặp được nhau. Theo "Kojidan", Thượng hoàng Toba đã dặn dò cận thần của mình là Fujiwara no Korekata không cho Thượng hoàng Sutoku nhìn thấy thi thể mình. Thượng hoàng Sutoku, tức giận vì không được gặp mặt, đã trở về cung Tanakaden ở Toba. Lễ tang Toba được cử hành giản đơn vào giờ Dậu (khoảng 8 giờ tối), với sự hiện diện của một số ít cận thần thân tín.
Ngay sau khi Thượng hoàng Toba qua đời, tình hình nhanh chóng trở nên căng thẳng, và các hành động khiêu khích từ phía Thiên hoàng Go-Shirakawa và cận thần của ông liên tục diễn ra. Vào ngày 5 tháng 7, có tin đồn lan truyền rằng "Thượng hoàng Sutoku và Tả phủ Fujiwara no Yorinaga âm mưu nổi dậy quân đội nhằm lật đổ triều đình". Để đối phó, một sắc lệnh đã được ban hành, triệu tập các võ sĩ như Taira no Tomomori (con trai thứ hai của Taira no Kiyomori), Taira no Korehira, và Minamoto no Yoshikata để giám sát chặt chẽ hoạt động các võ sĩ ở kinh đô. Ngày hôm sau, Minamoto no Chikaharu của gia tộc Minamoto ở Yamato, bị nghi ngờ liên kết với Yorinaga, đã bị Taira no Tomomori bắt giữ, khiến tình hình càng thêm căng thẳng trong kinh đô.
Ngày 8 tháng 7, sau lễ thất nhật của Thượng hoàng Toba, theo lệnh từ Thiên hoàng Go-Shirakawa, một sắc lệnh được ban hành trên toàn quốc, yêu cầu Fujiwara no Tadazane và Fujiwara no Yorinaga ngừng việc tập hợp quân lính từ các trang viên. Đồng thời, các cận thần như Tàng nhân Takashina no Toshinari và binh lính của Minamoto no Yoshitomo đã đột nhập vào phủ Đông Tam Điều (Higashi Sanjo), nơi cư ngụ của Tadazane và Yorinaga, và tịch thu tài sản ở đó. Việc tịch thu này là một hình phạt áp dụng cho kẻ phản nghịch, cho thấy Yorinaga đã bị nghi ngờ về âm mưu phản loạn. Việc trưởng tộc gia tộc Nhiếp quan, người đứng đầu gia tộc Fujiwara, bị xem là kẻ phản loạn là điều hiếm thấy. Taira no Nobunori, người quản lý tài sản gia tộc Nhiếp quan, đã than thở rằng "Tình hình này thật không thể diễn tả bằng lời".
Những biện pháp cứng rắn này đều được thực hiện dưới danh nghĩa sắc lệnh và chiếu chỉ từ Thiên hoàng Go-Shirakawa, nhưng trên thực tế, tất cả đều được cận thần của ông là Shinzei (Fujiwara no Michinori) điều hành phía sau. Đến thời điểm này, không có dấu hiệu nào cho thấy Tadazane và Yorinaga đã thực hiện bất kỳ hành động cụ thể nào. Có vẻ như phe Go-Shirakawa và Morihito đã chiếm thế thượng phong nhờ việc triệu tập thành công các võ sĩ, rồi công khai khiêu khích phe Tadazane và Yorinaga. Trước tình thế bị dồn ép, Tadazane và Yorinaga không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tập hợp quân đội khởi binh để tìm cách xoay chuyển cục diện. Từ đó, cuộc nổi loạn Hōgen không thể tránh khỏi và sắp sửa bùng phát.
Nội dung từ bài Wikipedia “Biến loạn Hōgen”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.