Khởi nghĩa
event in Korean history (1398)
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Mậu Dần tĩnh xã (tiếng Trung: 戊寅靖社, tiếng Hàn Quốc: 무인정사, Muin Jeongsa, Muin Chŏngsa) là cuộc chính biến tranh giành quyền lực của các vương tử triều đại Triều Tiên. Chính biến xảy ra năm Mậu Dần 1398 (Hồng Vũ năm thứ 31), 8 năm sau khi Lý Thành Quế lập nhà Triều Tiên, đây được xem là cuộc tranh giành quyền lực đầu tiên giữa các vương tử nên còn được gọi Loạn vương tử lần thứ nhất (tiếng Trung: 第一次王子之亂, tiếng Hàn Quốc: 제일차왕자의난, Jeilcha wangja ui nan, Cheilch'a wangcha ŭi nan).
Vị vua thành lập vương triều Triều Tiên, Thái Tổ Lý Thành Quế có hai bà vương phi, là bình thê. Nguyên phi là Thần Ý Vương hậu (신의왕후, 神懿王后) An Biên Hàn thị, có sáu người con trai là Lý Phương Vũ, Lý Phương Quả, Lý Phương Nghị, Lý Phương Cán, Lý Phương Viễn, Lý Phương Diễn; năm Cung Nhượng Vương thứ 3 (1391) bà qua đời, sau Thái Tổ Lý Thành Quế lên ngôi truy thụy Tiết phi (節妃, 절비). Kế phi là Thần Đức Vương hậu (신덕왕후, 神德王后) Cốc Sơn Khang thị, có hai con trai là Lý Phương Phiên, Lý Phương Thạc, khi Thái Tổ lên ngôi sắc phong bà làm Hiển phi (显妃, 현비).
Sau khi Lý Thành Quế lên ngôi không lâu ông đã sắc phong tước Quân cho các vương tử của mình: trưởng nam Lý Phương Vũ làm Trấn An quân (mất không lâu sau đó), Lý Phương Quả làm Vĩnh An quân kiêm Tiết chế sứ Nghĩa hưng Thân quân vệ, Lý Phương Nghị làm Ích An quân, Lý Phương Cán làm Hoài An quân, Lý Phương Viễn làm Tĩnh An quân, (Lý Phương Diễn mất sớm không có tước vị, sau thời Thái Tông truy phong Đức An quân), Lý Phương Phiên (hoặc gọi Lý Phương Phồn) làm Phủ An quân kiêm Tiết chế sứ Nghĩa hưng Thân quân vệ.
Tuy nhiên khi xét đến chức Vương thế tử, Lý Thành Quế đã hỏi một số triều thần như Tả nghị chính Bồi Khắc Liêm (배극렴), Môn hạ Tả chính thừa Triệu Tuấn (조준), Phán tam ti sự Trịnh Đạo Truyền (정도전, 鄭道傳), và một số người khác cho rằng xét về tuổi tác, công lao thì là Lý Phương Quả (Do trưởng tử Lý Phương Vũ bất đồng với việc cha soán ngôi nhà Cao Ly nên đã đưa gia đình về Hàm Hưng ẩn cư, còn Lý Phương Nghị tính tình hiền lành, không hỏi chính sự) hoặc công lao lớn nhất, biểu hiện xuất sắc là Lý Phương Viễn. Nhưng Lý Thành Quế lại vô cùng sủng ái Khang vương phi, và muốn lập Lý Phương Phiên, con của Khang vương phi làm Thế tử. Các đại thần đều không có ý kiến về việc thiên vị của vua, nhưng cho rằng thất vương tử Lý Phương Phiên ngạo mạn, nông nổi lại ngông cuồng nên bị gạt qua; thay vào đó chọn bát vương tử Lý Phương Thạc khi đó 10 tuổi, phong làm Thế tử ngày 20 tháng 8 năm Hồng Vũ thứ 25 (1392). Bản thân Thần Đức Vương hậu đối với ngôi trữ quân cũng có ý muốn con mình được lập hơn là con của Thần Ý Vương hậu. Lúc ấy vua Thái Tổ triệu đại thần vào chầu, Bùi Khắc Liêm tiến lời rằng "Thời bình lập đích, thời loạn ắt ưu tiên người có công", khi ấy Khang phi cho người nghe lén, lúc biết được Khắc Liêm nói lời này thì liền uất ức, khóc lớn vang vọng từ trong ra ngoài, vua đành phải bãi dừng hội nghị. Ngày hôm sau, vua lại triệu đại thần vào bàn bạc, không còn ai nói lập đích hay lập công nữa, Khắc Liêm cũng chỉ tiến lời rằng "Ngài phi muốn lập con của mình lên ngôi, xét đức ông trưởng là người cuồng loạn hoang đường, cẩn xin tôn lập đức ông quý" . Như vậy, trong việc lập Lý Phương Thạc làm thế tử, Hiển phi đều ở bên cạnh thúc ép, tuyệt đối không phải là ý nghĩ riêng của một mình Thái Tổ. Người đứng sau hành động này là Trịnh Đạo Truyền, ông chủ trương rằng quốc vương nên cai trị trung hòa và tránh xa các xung đột chính trị giữa triều thần và quốc vương làm nguyên khí hao tổn. Do đó Trịnh Đạo Tuyền liên tục yêu cầu Lý Thành Quế đưa Lý Phương Thạc vào ngôi Thế tử, đồng thời làm suy yếu quyền lực của Lý Phương Viễn.
Sau khi Lý Phương Thạc được làm Thế tử, Trịnh Đạo Truyền trở thành thầy dạy, sau đó được phong chức Môn hạ Thị lang Tán thành sự, Phán đô Bình nghị sứ ti sự, Phán hộ Tào sự, Phán thượng Thụy ti sự, Phổ Môn các Đại học sĩ, Tri Kinh diên Nghệ văn Xuân Thu quán sự, Phán Nghĩa Hưng tam quân phủ sự, phong tước Phụng Hóa quân, đồng thời trở thành triều thần đứng đấu triều đình và quân quyền của Triều Tiên.
Trịnh Đạo Tuyền chủ trương chính sách "Luận quân chủ hiền triết, luận chính trị Tể tướng", để thiết lập một hệ thống hoạt động chính trị tập trung vào Tể tướng. Ông muốn thiết lập chế độ chính trị Trủng tể thời nhà Chu, nghĩa là hệ thống chính trị tập trung vào Tể tướng. Để củng cố quyền lực, Trịnh Đạo Truyền đã tập trung loại bỏ quyền lực Lý Phương Viễn, một vương tử tham vọng, thường cố gắng can thiệp vào các vấn đề chính trị, dẫn đến mâu thuẫn căng thẳng giữa hai bên. Lý Phương Viễn là một người đóng góp quá trình thành lập Triều Tiên, bất mãn với chế độ đã tiến hành chính biến ngày 26 tháng 8 năm Hồng Vũ 31 (1398).。
Trong lúc Lý Phương Viễn phát động chính biến thì Lý Thành Quế đang bị bệnh. Phủ Lý Phương Viễn nằm tại phường Tuấn Tú, Hán Thành nằm gần Thu môn, cổng phía tây của Cảnh Phúc cung. Do lực lượng Lý Phương Viễn yếu, nên đã dùng quân của mình đánh phủ đầu, triệu tập lính phủ Trung Hưng và cấm quân Cảnh Phúc cung, để tiến vào trong cung. Quân của Lý Phương Viễn xông tới Đông cung của Thế tử, Tư Thiện đường, trong lúc loạn Thế tử Lý Phương Thạc đã bị chém chết. Sau đó quân của Lý Phương Viễn tiến ra cửa phía nam Cảnh Phúc cung, tập kích phủ Trịnh Đạo Truyền. Phủ Trịnh Đạo Truyền có tên gọi Bách tử Thiên tôn đường nằm tại phường Thọ Tiến, Hán Thành. Lúc này Trịnh Đạo Truyền và cha vợ của Thế tử Lý Phương Thạc, Phú Thành quân Thẩm Hiếu Sinh (심효생), đang cùng ở trong phủ Trịnh Đạo Truyền, loạn binh tiến tới bao vây phủ, tấn công cổng chính sau đó giết cả hai người Trịnh Đạo Truyền và Thẩm Hiếu Sinh. Trong cuộc chính biến, Nghi Thành quân Nam Ngân Dã cũng bị giết vì nghi thuộc phe Trịnh Đạo Truyền.
Lý Phương Viễn hết sức căm ghét Trịnh Đạo Truyền, nơi ở của Trịnh Đạo Truyền bị biến thành cung Trung Tự nơi nuôi ngựa của Ti Bộc tự. Phủ An Đại quân Lý Phương Phiên, con trai lớn của Thần Đức hậu cũng bị giết trong cuộc chính biến này. Bản thân con gái duy nhất của ngài Thần Đức là Khánh Thuận Công chúa (慶順公主, 경순공주) tuy sống sót nhưng chồng bà là Hưng An quân Lý Tế (이제; 李濟) cũng bị giết chết khi đó, sau này bà chúa xin vua Thái Tổ cho xuống tóc đi tu và được ông chấp thuận.
Sau chính biến, Hán Thành hỗn loạn và khủng hoảng, Lý Phương Viễn vào cung tuyên bố "Lý Phương Thạc và Trịnh Đạo Truyền âm mưu giết các vương tử, nay đã bị giết chết". Dưới sự thao túng của Lý Phương Viễn, Lý Thành Quế đã buộc phải làm Nội Thiện vương lên ngôi Thái Thượng vương, và nhường ngôi cho Lý Phương Quả (do con trưởng Lý Phương Vũ đã qua đời), chính là vua Định Tông.
Sau khi Khang vương phi qua đời và hai người con của bà bị sát hại, Lý Thành Quế đã bị bệnh không nói được. Định Tông sau khi lên ngôi, muốn rời khỏi Hán Thành. Ngày 15 tháng 2 năm 1399, Lý Phương Quả đã tới Khai Kinh với lý do thăm Tề lăng, là lăng của Thần Ý Vương hậu Hàn thị, ở Thọ Xương cung tại Khai Thành. Ngày 26 tháng 2, Định Tông triệu tập quần thần với lý do "Chim làm tổ tại Cảnh Phúc cung" nên quyết định dời đô đến Khai Kinh (Khai Thành được đổi tên). Thời đó, cư dân ở Hán Thành thường là cư dân ở Khai Thành đến định cư, nên khi hay tin rời đô đa phần cư dân vui mừng, đổ xô ra đường rời Hán Thành với tài sản và hành lý của gia đình. Ngày 7 tháng 3, Lý Thành Quế cũng bị ép buộc phải rời cung đến Khai Kinh. Khi đi qua Trinh lăng của Thần Đức Vương hậu Khang thị, ông than thở "Việc đầu tiên rời khỏi Hán Dương (Hán Thành đổi tên) không phải là ý muốn cá nhân của quả nhân, mà là ý nguyện của người dân". Sau khi tới Khai Kinh, Lý Thành Quế vẫn nhớ đến vương phi Khang thị và hai vương tử Đại quân đã bị sát hại.
Mặc dù ngài Thần Ý bị Thái Tổ lạnh nhạt, nhưng bởi vì là sinh mẫu của hai quốc vương kế tục Thái Tổ, vua Thái Tông danh chính ngôn thuận lấy thân phận chính đích của bà để thờ cùng Thái Tổ trong tông miếu, mà Thần Đức Vương hậu lần lượt bị giải trừ đãi ngộ. Năm Thái Tông thứ 9, ngay sau khi Thái Tổ qua đời, Thái Tông nghị luận lăng mộ không thể ở trong kinh thành, đem di dời Trinh lăng đến bên ngoài chân núi Sa Ất Nhàn. Những năm tiếp theo, vua Thái Tông cùng quần thần luôn phủ định vai trò của Thần Đức, như năm thứ 10, đình thần nghị luận rằng "Thần Ý vương hậu đã được phụ miếu, còn Khang thị không phải chính đích, vào ngày kỵ không cần dừng triều, tránh cho hậu thế nghi hoặc", cho nên bãi bỏ việc dừng thiết triều vào ngày kỵ. Từ sau đời Thái Tông, Trinh lăng không còn được chăm chút bảo quản, đến mức chùa thì bị trộm kinh sách và bị nho sinh đốt cháy, còn lăng viên thì bị bãi miễn cúng tế, hoang phế sụp đổ. Thời Tuyên Tổ, quan viên dâng tấu rằng xin suy xét lại thân phận của Thần Đức Vương hậu, đưa bài vị thăng phụ tông miếu, triều đình cũng chia làm hai phe tranh luận, nhưng vua Tuyên Tổ chỉ cho sửa sang lăng viên và thiết đặt lại quy thức hiến tế đúng theo các quốc lăng của tiên vương, tiên hậu khác, còn chuyện thăng phụ thì Tuyên Tổ lấy bổn ý của Thái Tông đại vương khi trước, duy trì việc thờ độc nhất Thần Ý Vương hậu, cự tuyệt đưa bài vị Thần Đức Vương hậu lên tông miếu. Phải đến thời vua Hiển Tông, bài vị Thần Đức vương hậu mới chính thức được đưa lên tông miếu .
Nội dung từ bài Wikipedia “Mậu Dần tĩnh xã”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.