Khởi nghĩa
series of political upheavals throughout Europe in 1848–49
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Các cuộc cách mạng năm 1848, được biết đến ở một số quốc gia là Mùa xuân của các quốc gia, Mùa xuân của nhân dân, Mùa xuân của các dân tộc, hay Năm Cách mạng, là một loạt các biến động chính trị trên khắp châu Âu vào năm 1848. Nó vẫn là làn sóng cách mạng lan rộng nhất trong lịch sử châu Âu.
Các cuộc cách mạng về cơ bản là các cuộc cách mạng tư sản và dân chủ và tự do về bản chất, với mục đích xóa bỏ các cấu trúc quân chủ cũ và tạo ra các quốc gia độc lập. Các cuộc cách mạng lan rộng khắp châu Âu sau khi một cuộc cách mạng ban đầu bắt đầu ở Pháp vào tháng Hai. Hơn 50 quốc gia đã bị ảnh hưởng, nhưng không có sự phối hợp hay hợp tác đáng kể giữa các nhà cách mạng tương ứng. Một số yếu tố đóng góp chính là sự không hài lòng rộng rãi với sự lãnh đạo chính trị, đòi hỏi phải tham gia nhiều hơn vào chính phủ và dân chủ, yêu cầu tự do báo chí, các yêu cầu khác của giai cấp công nhân, sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc và sự tái lập lực lượng chính phủ được thành lập.
Các cuộc nổi dậy được lãnh đạo bởi các liên minh ad hoc của các nhà cải cách, tầng lớp trung lưu và công nhân, những người không gắn bó lâu dài. Hàng chục ngàn người đã thiệt mạng và nhiều người khác bị buộc phải lưu vong. Những cải cách đáng kể kéo dài bao gồm việc bãi bỏ chế độ nông nô ở Áo và Hungary, chấm dứt chế độ quân chủ chuyên chế ở Đan Mạch và giới thiệu nền dân chủ đại diện ở Hà Lan. Các cuộc cách mạng quan trọng nhất diễn ra ở Pháp, Hà Lan, các bang của Liên minh Đức (chúng sẽ trở thành Đế quốc Đức vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20), Ý và Đế quốc Áo.
Các cuộc cách mạng phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau đến mức khó có thể xem chúng là kết quả của một phong trào mạch lạc hoặc tập hợp các hiện tượng xã hội. Nhiều thay đổi đã diễn ra trong xã hội châu Âu trong suốt nửa đầu thế kỷ 19. Cả hai nhà cải cách tự do và chính trị gia cấp tiến đang định hình lại các chính phủ quốc gia.
Thay đổi công nghệ đã cách mạng hóa cuộc sống của các tầng lớp lao động. Một báo chí phổ biến mở rộng nhận thức chính trị, và các giá trị và ý tưởng mới như chủ nghĩa tự do phổ biến, chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa xã hội bắt đầu xuất hiện. Một số nhà sử học nhấn mạnh đến những vụ mùa thất bát nghiêm trọng, đặc biệt là những năm 1846, đã tạo ra khó khăn trong nông dân và người nghèo thành thị.
Những vùng rộng lớn của quý tộc đã không hài lòng với chủ nghĩa quân chủ chuyên chế hoặc chủ nghĩa gần như tuyệt đối. Vào năm 1846, đã có một khởi nghĩa của Ba Lan quý tộc ở Áo Galicia, chỉ bị phản đối khi nông dân lần lượt trỗi dậy chống lại quý tộc. Ngoài ra, một cuộc nổi dậy của các lực lượng dân chủ chống lại Phổ, đã được lên kế hoạch nhưng không thực sự được thực hiện, đã xảy ra trong Đại Ba Lan.
Tiếp theo, lớp trung lưu es bắt đầu kích động. Bản mẫu:Làm rõ Karl Marx và Friedrich Engels, làm việc tại Brussels, đã viết Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản (xuất bản bằng tiếng Đức tại Luân Đôn vào ngày 21 tháng 2 năm 1848) theo yêu cầu của Liên đoàn Cộng sản (một tổ chức bao gồm chủ yếu là công nhân Đức). Sau cuộc nổi dậy tháng ba ở Berlin, họ bắt đầu kích động ở Đức. Họ đã ban hành "Nhu cầu của Đảng Cộng sản ở Đức" từ Paris vào tháng 3; cuốn sách nhỏ thúc giục thống nhất nước Đức, quyền bầu cử phổ thông, bãi bỏ các nghĩa vụ phong kiến và các mục tiêu trung lưu tương tự.
Do đó, tầng lớp trung lưu và lao động đã chia sẻ mong muốn cải cách và đồng ý về nhiều mục tiêu cụ thể. Sự tham gia của họ trong các cuộc cách mạng, tuy nhiên, khác nhau. Trong khi phần lớn động lực đến từ tầng lớp trung lưu, phần lớn bia đỡ đạn đến từ tầng lớp thấp hơn. Các cuộc nổi dậy đầu tiên nổ ra ở các thành phố.
Theo Jonathan Sperber, xung đột về quyền sử dụng đất nông nghiệp là hình thái xung đột xã hội phổ biến nhất trong thời kỳ tiền cách mạng. Việc bãi bỏ chế độ phong kiến ở một số khu vực thuộc Tây và Trung Âu (đặc biệt là ở Pháp) sau các cuộc Chiến tranh Cách mạng Pháp và Chiến tranh Napoléon đã mang lại những hệ lụy lớn cho tầng lớp dân cư nông thôn. Những quyền lợi theo tập quán mà nông dân từng có trên đất công cộng, đặc biệt là quyền lấy củi từ các khu rừng chung, ngày càng bị tước đoạt bởi quá trình rào chiếm đất đai và tư hữu hóa đất công. Quá trình này thường được tiếp tay bởi những nhà nước đang hiện đại hóa, điển hình như Pháp, khi quốc gia này ban hành Luật Lâm nghiệp năm 1827, xóa bỏ hoàn toàn về mặt pháp lý quyền tiếp cận rừng và lấy củi của nông dân.
Nông dân đã dùng đến cả các biện pháp pháp lý lẫn bạo lực để đòi lại quyền lợi đất đai của mình. Các vụ kiện chống lại địa chủ thường xuyên được nông dân đệ trình và có thể kéo dài suốt nhiều thập kỷ; một vụ kiện như vậy ở Sicilia được đưa ra lần đầu vào năm 1829 và mãi đến năm 1896 mới được giải quyết. Nông dân cũng trộm củi từ các khu rừng tư nhân hoặc chiếm đóng chúng để dùng vũ lực khẳng định lại quyền đất đai. Đặc biệt, nạn trộm củi diễn ra tràn lan ở nhiều vùng thuộc Đức. Từ những năm 1820 đến 1840, số người bị kết án vì tội trộm củi ở Palatinate thuộc Bayern đã tăng từ 37.500 người (giai đoạn 1821–1822) lên 185.000 người (giai đoạn 1846–1847), chiếm tới một phần ba dân số khu vực này. Tại Pháp, sự phản đối Luật Lâm nghiệp đã dẫn đến cuộc "Chiến tranh của những thiếu nữ" từ năm 1829 đến năm 1832, trong đó những nông dân cải trang thành phụ nữ đã dùng bạo lực chống lại việc thực thi bộ luật này tại tỉnh Ariège.
Tình trạng bất ổn trong giới nông dân cũng lan rộng ở những vùng còn duy trì chế độ phong kiến, chẳng hạn như ở một số vùng của Trung Âu và phần lớn Đông Âu, dù điều này đã là chuyện thường tình trong suốt vài thế kỷ. Các cuộc tranh chấp và nổi dậy nổ ra vì nhiều mục tiêu khác nhau: chống lại sự áp bức của các lãnh chúa, chống lại chính sách thuế khóa và bắt lính của nhà nước, cũng như chống lại giới cầm quyền tôn giáo. Cuộc khởi nghĩa nông dân chống lại lãnh chúa phong kiến quy mô nhất thời kỳ tiền cách mạng đã nổ ra tại Galicia thuộc Áo vào năm 1846.
Sự gia tăng dân số nhanh chóng là vấn đề nghiêm trọng nhất ảnh hưởng đến công nhân thành thị. Dòng người di cư ra thành phố do điều kiện sống tồi tệ ở nông thôn đã dẫn đến tình trạng bão hòa thị trường lao động nghiêm trọng và làm suy giảm tiền lương thực tế của công nhân, trong khi chi phí sinh hoạt tiếp tục leo thang. Công nhân nghèo trở nên dễ bị tổn thương hơn trước các cú sốc kinh tế, và việc không đủ tiền mua các loại thực phẩm khác ngoài khoai tây và bánh mì đã trở thành thảm họa giữa bối cảnh cuộc khủng hoảng lương thực lớn hoành hành trong giai đoạn từ 1845 đến 1847. Quá trình công nghiệp hóa và sự chuyển đổi từ nền kinh tế truyền thống sang nền sản xuất tư bản chủ nghĩa cũng tác động tiêu cực đến công nhân thành thị, làm suy giảm mức sống và địa vị xã hội của họ. Phần lớn công nhân vào năm 1848 là các thợ thủ công làm việc trong các ngành nghề truyền thống, trong khi số lượng công nhân nhà máy còn tương đối ít. Quá trình cơ giới hóa đe dọa một số ngành nghề nhất định, chẳng hạn như ngành dệt và ngành gia công kim loại, dẫn đến cảm giác bất an ngày càng tăng trong giới thợ thủ công, những người cảm thấy sinh kế và quyền tự chủ kinh tế của mình bị đe dọa.
Tuy nhiên, những cuộc tranh chấp phổ biến nhất là giữa người sử dụng lao động và người lao động. Các thợ cả và thợ bạn ngày càng mâu thuẫn gay gắt khi hệ thống phường hội bị suy yếu trên khắp châu Âu vào đầu thế kỷ 19. Dưới nền kinh tế mới, các thợ cả bắt đầu tích lũy của cải và có khả năng thuê thêm nhiều nhân công — đa phần là những người thất nghiệp do tình trạng dư thừa thợ thủ công quy mô lớn. Cùng lúc đó, các thợ cả tìm cách ngăn cản số lượng thợ bạn và thợ học việc đang ngày một tăng thăng tiến lên làm thợ cả, nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế của chính họ khỏi sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
Xung đột giữa thương gia và thợ thủ công, đặc biệt trong ngành dệt, chủ yếu xoay quanh các tranh chấp về thù lao, do thương gia thường xuyên trả thiếu tiền cho những người thợ nhận việc làm ở nhà để tối đa hóa lợi nhuận. Những tranh chấp này đã châm ngòi cho các vụ bất ổn dân sự, bao gồm các cuộc nổi dậy của thợ dệt ở Lyon vào năm 1831 và 1834, và ở Silesia vào năm 1844. Sự phẫn nộ sâu sắc trong giới thợ thủ công tiếp tục âm ỉ cho đến năm 1848, khi họ đứng lên đòi quyền lập hội nhằm giành lại quyền tự chủ kinh tế đã bị tước đoạt trong làn sóng chuyển dịch này. Nguyện vọng đó được thể hiện qua các mô hình mới như công đoàn sơ khai, hợp tác xã và hội tương ái ở Pháp, hoặc thông qua yêu sách đòi khôi phục hệ thống phường hội như ở Đức.
Tầng lớp trung lưu trí thức cũng chịu ảnh hưởng bởi sự suy giảm mức sống. Trên khắp Tây Âu, quá trình công nghiệp hóa đã làm tăng nhu cầu về lực lượng chuyên môn để phục vụ các ngành công nghiệp mới. Kỳ vọng của xã hội cũng dần đề cao giáo dục và tham vọng nghề nghiệp như những phương tiện để thăng tiến giai cấp, đặc biệt là sau cuộc Cách mạng Pháp. Hệ quả là ngày càng có nhiều thanh niên trên khắp châu Âu ghi danh vào các trường đại học. Theo Lenore O'Boyle, họ kỳ vọng rằng "tấm bằng đại học có thể mang lại những đặc quyền như tước hiệu quý tộc trước đây" và giúp họ vươn lên các vị trí lãnh đạo trong xã hội. Tại các nền kinh tế công nghiệp hóa cao hơn như Anh và Hoa Kỳ, nam giới có học thức dễ dàng tìm được việc làm trong các doanh nghiệp tư nhân, do đó hầu như không có phong trào kích động cách mạng nào nảy sinh trong nhóm này vào năm 1848. Tuy nhiên, ở lục địa châu Âu, nơi tốc độ công nghiệp hóa còn chậm chạp, con đường nghề nghiệp chuyên môn duy nhất là ngành hành chính công, nhưng lĩnh vực này lại không có đủ vị trí để đáp ứng nhu cầu.
Tình trạng thiếu việc làm đã dẫn đến sự bất mãn trong giới trí thức, những người cảm thấy họ không thể duy trì mức sống tương xứng với địa vị của mình. Vấn đề này thể hiện rõ nét nhất ở Đức, nơi tình trạng bão hòa nghề nghiệp nghiêm trọng đến mức làm nảy sinh một tầng lớp mà nhà xã hội học Wilhelm Heinrich Riehl gọi là "giai cấp vô sản trí thức", bao gồm "những công chức cấp thấp, nhà báo và giáo viên ôm nhiều hoài bão nhưng bị trả lương bèo bọt". Tầng lớp vô sản trí thức ở Đức đông đảo đến mức, theo Riehl, chính họ chứ không phải giới lao động chân tay mới là "giai cấp vô sản thực sự". Bên cạnh tình trạng bão hòa nhân lực, tầng lớp trung lưu còn thường xuyên bị nhà nước chủ ý gạt ra khỏi đời sống chính trị và bộ máy quan liêu. Các vị trí trong bộ máy hành chính chỉ dành cho những người có khả năng chi trả cho nền giáo dục bắt buộc đối với các chức vụ đó. Hơn nữa, đặc biệt là ở Pháp và Đế quốc Áo, giới quý tộc vẫn duy trì tầm ảnh hưởng sâu rộng, gây cản trở con đường thăng tiến của những người khác. Những người có chuyên môn không tìm được việc làm đành chuyển sang làm báo – công việc được xem như "nơi trú ẩn cuối cùng của những kẻ thất bại trên con đường chuyên môn hoặc trung lưu khác". Qua đó, họ có thể trút sự phẫn nộ của mình và cuối cùng họ đã trở thành những người lãnh đạo các cuộc cách mạng năm 1848.
Những hệ tư tưởng chính trị mới đã manh nha xuất hiện vào những năm 1840 và sau đó tạo ảnh hưởng lớn đến các cuộc cách mạng năm 1848. Trong đó, chủ nghĩa tự do, chủ nghĩa cấp tiến và chủ nghĩa dân tộc là những phong trào đối lập chính chống lại các chính phủ ở châu Âu.
Những người theo chủ nghĩa tự do hình thành nên một lực lượng chính trị riêng biệt vào thế kỷ 19, nhưng niềm tin của họ lại có sự khác biệt rất lớn. Nhìn chung, họ ủng hộ quyền bình đẳng trước pháp luật và việc bảo vệ các quyền tự do dân sự, chẳng hạn như tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do lập hội, tự do tôn giáo, và đặc biệt là quyền sở hữu tài sản, họ cũng ủng hộ việc thiết lập hiến pháp để đạt được những điều này. Họ phản đối cả chế độ quân chủ chuyên chế lẫn các nền cộng hòa cấp tiến (mà họ xem là độc đoán ngang nhau), và nghiêng về chế độ quân chủ lập hiến như một sự thỏa hiệp giữa hai thái cực này. Họ ủng hộ chủ quyền nhân dân, nhưng lại phân biệt rạch ròi giữa "nhân dân" và "đám dân đen". Vì lẽ đó, chủ nghĩa tự do nhìn chung hướng tới việc giới hạn quyền bầu cử chỉ dành cho nam giới có sở hữu tài sản. Những người theo chủ nghĩa tự do ngần ngại tham gia cách mạng hoặc tìm kiếm sự ủng hộ của quần chúng vì lo sợ phe cấp tiến sẽ nắm quyền và thiết lập chế độ bạo lực của đám đông, giống như những gì họ đã chứng kiến trong Cách mạng Pháp dưới thời phái Jacobin và Triều đại Khủng bố. Họ coi những cải cách chính trị dần dần và sự phát triển kinh tế thông qua chế độ nghị viện, thị trường tự do, công nghiệp hóa cùng giáo dục công cộng là phương tiện để đạt được sự bình đẳng trong xã hội. Nhờ đó, sẽ có thêm nhiều nam giới trở thành người sở hữu tài sản và bước vào đời sống chính trị. Khi những người theo chủ nghĩa tự do lên nắm quyền lực, điển hình như dưới Nền quân chủ Tháng Bảy ở Pháp sau năm 1830, họ lại có xu hướng chuyển dịch sang phe bảo thủ. Việc họ hạn chế các hoạt động chính trị đã khiến phần lớn dân chúng xa lánh, đẩy họ vào thế đối đầu với phe cánh tả cấp tiến.
Nội dung từ bài Wikipedia “Cách mạng 1848”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.