Trận đánh
Trận hải chiến năm 1847
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Trận bắn phá Đà Nẵng (15 tháng 4 năm 1847) là sự kiện hải quân diễn ra cuối thời vua Thiệu Trị, làm rạn nứt nghiêm trọng quan hệ Việt – Pháp. 2 chiến hạm Gloire và Victorieuse của Pháp khi đến Đà Nẵng đàm phán xin thả hai linh mục đã giao tranh với hải quân nhà Nguyễn. Phía Pháp phản công làm chìm 4 thuyền đao, hư hại nặng 1 chiếc và gây ra gần 230 thương vong. Sự kiện này là cớ để Pháp gia tăng can thiệp, dẫn đến cuộc xâm lược năm 1858 và thời kỳ đô hộ tại Việt Nam.
Các nhà truyền giáo Pháp hoạt động tích cực tại Việt Nam từ thế kỷ XVII. Đến giữa thế kỷ XIX, An Nam và Bắc Kỳ đã có khoảng 300.000 tín hữu Công giáo, do các giám mục và linh mục người Pháp hoặc Tây Ban Nha dẫn dắt. Phần lớn người Việt thời bấy giờ mang tâm lý định kiến, nghi ngại cộng đồng Công giáo cùng các giáo sĩ nước ngoài. Ở chiều ngược lại, phía Pháp tự nhận trách nhiệm bảo hộ lực lượng này. Dưới triều đại các hoàng đế Minh Mạng (1820–1841) và Thiệu Trị (1841–1847), triều đình ra lệnh cấm giáo sĩ Công giáo cư trú và hoạt động; những trường hợp cố tình vi phạm đều bị trục xuất hoặc xử tử.
Các thuyền trưởng hải quân Pháp ở Viễn Đông từng được lệnh đàm phán với chính quyền Đại Nam khi phát sinh sự cố. Họ từng hai lần can thiệp thành công tại Đà Nẵng: Ngày 25 tháng 2 năm 1843, Thuyền trưởng Favin-Lévêque (tàu Héroine) đàm phán thương lượng giải thoát thành công 5 giáo sĩ Pháp bị giam giữ 2 năm tại Huế. Năm 1845, thuyền trưởng Fornier-Duplan (tàu Alcmène) tiếp tục can thiệp, buộc phía Việt Nam trao trả Giám mục Dominique Lefèbvre.
Năm 1845, Hải quân Pháp dưới sự chỉ đạo của Đô đốc Cécille đã tiến hành can thiệp quân sự. Đến năm 1847, linh mục Dominique Lefèbvre lén trở lại Việt Nam và bị bắt giam cùng nhà truyền giáo Duclos. Sự việc này đã làm bùng nổ xung đột gay gắt giữa chính quyền nhà Nguyễn và các tàu chiến Pháp đang làm nhiệm vụ bảo vệ giới thừa sai Công giáo.
Tháng 3 năm 1847, Cécille cử chiến hạm Gloire (54 pháo, do Lapierre chỉ huy) và chiến hạm Victorieuse (24 pháo, do Rigault de Genouilly chỉ huy) đến Đà Nẵng. Pháp yêu cầu triều đình nhà Nguyễn giải thích việc giam giữ 2 giáo sĩ người Pháp, đồng thời đòi tự do truyền đạo Công giáo tại Việt Nam.
Việc Lefèbvre trở lại Việt Nam bị phía nhà Nguyễn xem là hành động cố tình khiêu khích, khiến các cuộc đàm phán lâm vào bế tắc. Ngày 15 tháng 4 năm 1847, giao tranh bùng nổ tại vịnh Đà Nẵng . Hỏa lực vượt trội của hai chiến hạm Pháp đã đánh chìm 4 thuyền chiến, làm hư hại 1 thuyền khác và gây thiệt hại gần 1.200 quân binh nhà Nguyễn.
Theo nhà sử học quân sự Pháp Alfred Thomazi, phía Việt Nam đã cố tình kéo dài đàm phán nhằm chờ hạm đội hội quân. Sau khi dụ các sĩ quan Pháp vào bẫy, quân Việt Nam bất ngờ đánh úp hai chiến hạm Pháp mà không báo trước.
Thiệu Trị, phẫn nộ trước sự can thiệp này, quyết định kết thúc vụ việc bằng một cuộc tấn công bất ngờ. Kế hoạch của ông là mời các sĩ quan Pháp đến dự tiệc, giết họ, rồi đốt và đánh chìm các con tàu. Nhưng Chỉ huy Lapierre đã cảnh giác và từ chối lời mời. Các quan lại, thấy phần đầu của kế hoạch thất bại, chuyển sang phần thứ hai. Họ tấn công.
Thomazi đã mô tả trận chiến ở vịnh Đà Nẵng như sau:
Dần dần, hạm đội chiến tranh An Nam, bao gồm năm tàu hộ tống có pháo đài được che chắn, một số tàu chiến và một số lượng lớn thuyền buồm, tập trung trong vịnh, và một buổi sáng, không báo trước, đã tấn công các tàu của Pháp. Do vũ khí của chúng vượt trội hơn nhiều, chúng không gặp nhiều khó khăn trong việc tiêu diệt toàn bộ hạm đội địch, nhưng sau đó chúng phải rời đi, bỏ mặc những người Kitô hữu cho sự trả thù của những kẻ bức hại họ.
Lefèbvre được chính quyền Việt Nam trả tự do trước hoặc ngay sau trận chiến (các nguồn tin khác nhau).
Thất bại của hải quân nhà Nguyễn tại Đà Nẵng đã bộc lộ rõ sự vượt trội về công nghệ của tàu chiến Pháp so với hạm đội lạc hậu trong nước. Sự kiện này khiến nhiều sĩ phu tiến bộ nhận ra rằng việc bảo thủ bám giữ truyền thống cũ đã làm đất nước suy yếu trước áp lực từ phương Tây, từ đó dấy lên các đề xuất cải cách, hiện đại hóa.
Việc triều đình nhà Nguyễn đàn áp Công giáo đã tạo cớ cho Pháp xâm lược Việt Nam. Trong thập niên 1840, hành động này chỉ khiến Pháp đáp trả lẻ tẻ, điển hình như cuộc nổ súng năm 1847 của Lapierre và Rigault de Genouilly. Tuy nhiên, đến năm 1857, sự việc vua Tự Đức cho hành quyết hai giáo sĩ Tây Ban Nha đã trực tiếp dẫn đến sự can thiệp quân sự. Tháng 9 năm 1858, liên quân Pháp - Tây Ban Nha do Đô đốc Rigault de Genouilly chỉ huy đã tấn công Đà Nẵng, chính thức mở đầu quá trình xâm lược và cai trị thuộc địa của Pháp tại Việt Nam.
Nội dung từ bài Wikipedia “Trận Đà Nẵng (1847)”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.