Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Trận đánh
Trận Prokhorovka
trận chiến trong Thế chiến II (1943)
- 12 tháng 7 năm 1943
- Châu Âu
Trận đánh
trận chiến trong Thế chiến II (1943)
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Trận Prokhorovka diễn ra vào ngày 12 tháng 7 năm 1943 gần Prokhorovka, cách Kursk 87 kilômét (54 mi) về phía đông nam, trong lãnh thổ Liên Xô, trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Diễn ra trên Mặt trận phía Đông, trận đánh này là một phần của Trận Kursk rộng lớn hơn và xảy ra khi Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5 của Hồng quân Liên Xô tấn công Quân đoàn xe tăng SS số 2 của lực lượng Waffen-SS Đức, tạo nên một trong những trận chiến xe tăng lớn nhất trong lịch sử.
Tháng 4 năm 1943, giới lãnh đạo Đức bắt đầu chuẩn bị cho Chiến dịch Thành trì, với mục tiêu bao vây và tiêu diệt các lực lượng Liên Xô trong chỗ lồi Kursk bằng cách tấn công và chọc thủng gốc của chỗ lồi từ cả phía bắc lẫn phía nam cùng lúc. Cuộc tấn công của Đức nhiều lần bị trì hoãn do sự do dự của giới lãnh đạo (Hitler liên tục hoãn lệnh xuất kích để chờ chuyển thêm xe tăng Tiger ra mặt trận, với hy vọng lợi thế kỹ thuật sẽ giúp ông giành thắng lợi trong chiến dịch) và do việc bổ sung thêm quân cùng trang bị mới. Bộ chỉ huy tối cao Liên Xô, Stavka, đã nắm được ý đồ của Đức nên tận dụng khoảng thời gian trì hoãn để chuẩn bị một loạt tuyến phòng ngự nhiều lớp dọc theo các hướng dự kiến quân Đức sẽ tấn công. Giới lãnh đạo Liên Xô đồng thời tập trung nhiều tập đoàn quân ở sâu phía sau tuyến phòng thủ dưới dạng Dự bị của Stavka. Tập đoàn quân này cũng với Phương diện quân Thảo nguyên, sẽ mở các cuộc phản công khi sức tấn công của Đức suy yếu. Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5 là lực lượng thiết giáp chủ lực của Phương diện quân Thảo nguyên.
Ngày 5 tháng 7 năm 1943, Wehrmacht mở màn chiến dịch. Ở sườn bắc của chỗ lồi, quân Đức bị sa lầy sau bốn ngày giao tranh. Ở sườn nam, Tập đoàn quân xe tăng số 4 của Đức, với Cụm quân Kempf ở sườn phía đông, tấn công tuyến phòng thủ của Phương diện quân Voronezh do Liên Xô trấn giữ. Chúng tiến lên chậm nhưng đều qua được các tuyến phòng ngự của Liên Xô.
Sau một tuần chiến đấu, quân Liên Xô mở các cuộc phản công: Chiến dịch Kutuzov ở phía bắc và một chiến dịch trùng thời điểm ở phía nam. Tại sườn nam của chỗ lồi, gần Prokhorovka, Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5 chạm trán Quân đoàn xe tăng SS số 2 thuộc Tập đoàn quân xe tăng số 4, dẫn đến một trận giao chiến lớn giữa các phương tiện chiến đấu bọc thép. Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5 chịu thiệt hại nặng trong đòn tấn công, nhưng đã ngăn Wehrmacht chiếm được Prokhorovka và chọc thủng tuyến phòng ngự thứ ba, tuyến phòng thủ kiên cố cuối cùng. Không đạt được mục tiêu đề ra, Hitler bất chấp ý kiến của các tướng lĩnh đã hủy bỏ Chiến dịch Thành trì và bắt đầu điều chuyển lực lượng sang đối phó với các diễn biến khẩn cấp mới ở những mặt trận khác.
Hồng quân sau đó chuyển sang tổng phản công bằng việc mở Chiến dịch Polkovodets Rumyantsev ở sườn nam và tiếp tục Chiến dịch Kutuzov ở sườn bắc. Nhờ đó, Liên Xô giành được thế chủ động chiến lược trên Mặt trận phía Đông và giữ vững thế chủ động này cho đến hết cuộc chiến.
Sau khi kết thúc trận đánh trên sông Donets, khi mùa rasputitsa (mùa bùn lầy) vào mùa xuân năm 1943 chấm dứt, cả bộ chỉ huy Đức lẫn Liên Xô đều bắt đầu xem xét kế hoạch cho các chiến dịch tiếp theo. Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Joseph Stalin và một số sĩ quan cấp cao của Hồng quân muốn giành thế chủ động trước bằng cách tấn công lực lượng Đức đang đóng trên lãnh thổ Liên Xô, nhưng họ đã được một số tư lệnh chủ chốt, trong đó có Phó Tổng tư lệnh tối cao Georgy Zhukov, thuyết phục nên chuyển sang thế phòng ngự. Cách tiếp cận này sẽ cho phép phía Đức tự làm suy yếu mình khi tấn công vào các trận địa đã chuẩn bị kỹ, sau đó quân Liên Xô sẽ có thể đáp trả bằng các đòn phản công.
Các cuộc thảo luận chiến lược cũng diễn ra phía Đức. Thống chế Erich von Manstein lập luận cần áp dụng phòng ngự cơ động, sẵn sàng bỏ bớt địa hình cho quân Liên Xô tiến lên, rồi quân Đức sẽ tung ra một loạt đòn phản kích sắc bén vào hai bên sườn đối phương nhằm gây tổn thất nặng nề. Nhưng vì lý do chính trị, Quốc trưởng Đức Adolf Hitler khăng khăng đòi quân Đức phải chuyển sang thế tấn công, và lựa chọn chỗ lồi Kursk làm hướng chủ yếu. Ngày 15 tháng 4 năm 1943, ông ta phê chuẩn công tác chuẩn bị cho Unternehmen Zitadelle (Chiến dịch Thành trì).
Kế hoạch tấn công của Đức dự kiến tiến công vào gốc chỗ lồi Kursk từ cả phía bắc lẫn phía nam, với mục tiêu bao vây và tiêu diệt lực lượng Liên Xô trong chỗ lồi. Hai mũi đột kích sẽ hội quân gần thành phố Kursk. Từ phía nam, Quân đoàn xe tăng số 48 và Quân đoàn xe tăng SS số 2 của tướng Paul Hausser, tạo thành cánh trái và cánh phải của Tập đoàn quân xe tăng số 4 do Thượng tướng Hermann Hoth chỉ huy, sẽ đánh lên phía bắc. Quân đoàn xe tăng số 3 của Cụm quân Kempf được giao nhiệm vụ bảo vệ sườn phải cho Hoth. Tập đoàn quân xe tăng số 4 và Cụm quân Kempf thuộc Cụm tập đoàn quân Nam, do Erich von Manstein chỉ huy. Yểm trợ đường không cho cánh nam của chiến dịch do Tập đoàn không quân 4 của Thượng tướng không quân Otto Deßloch và đơn vị chủ lực của nó, Không đoàn 8 (VIII. Fliegerkorps), phụ trách. Cuộc tấn công của Đức, vốn dự định bắt đầu từ đầu tháng 5, đã nhiều lần bị hoãn khi giới lãnh đạo Đức do dự và cân nhắc lại triển vọng chiến dịch, đồng thời chờ điều thêm đơn vị và trang bị ra tuyến trước.
Về phía Liên Xô, thông qua mạng lưới tình báo và các nguồn tin nước ngoài, giới lãnh đạo đã nắm được ý đồ của Đức; do đó, việc Oberkommando des Heeres (OKH - Bộ tổng tư lệnh Lục quân Đức) liên tục trì hoãn chiến dịch đã cho họ rất nhiều thời gian để chuẩn bị phòng ngự. Áp dụng chiến thuật phòng ngự chiều sâu, họ xây dựng một loạt tuyến phòng thủ nhằm bào mòn các đội hình xe tăng tấn công. Ba tuyến chính, gồm bãi mìn dày đặc, hào chống tăng và các trận địa pháo chống tăng, được thiết lập; phía sau đó là ba tuyến nữa, phần lớn không có quân trú đóng thường xuyên và ít kiên cố hơn. Phương diện quân Voronezh, do tướng Nikolai Vatutin chỉ huy, đảm nhiệm phòng thủ mặt nam của chỗ lồi. Phương diện quân Thảo nguyên, do Thượng tướng Ivan Konev chỉ huy, đóng vai trò dự bị chiến lược. Lực lượng này được giữ ở phía đông chỗ lồi cho đến khi thời cơ phản công chín muồi. Trong biên chế của nó có Tập đoàn quân cận vệ số 5 của Trung tướng Aleksey Zhadov và Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5 của Trung tướng Pavel Rotmistrov.
Lục quân Đức mở màn tấn công vào sáng 5 tháng 7 năm 1943 và gặp phải sự kháng cự quyết liệt. Số lượng pháo chống tăng, bãi mìn, hào chống tăng và mức độ kháng cự tổng thể của Liên Xô lớn hơn nhiều so với dự kiến, khiến việc chọc thủng phòng tuyến trở nên khó khăn. Hơn nữa, ngay từ đầu, quân Đức đã liên tục phải hứng chịu các đòn phản kích từ các đơn vị xe tăng Liên Xô. Dù vậy, đến cuối ngày 5 tháng 7, Quân đoàn xe tăng SS số 2 đã xuyên qua tuyến phòng ngự thứ nhất ở sườn nam chỗ lồi và tiến đến tuyến thứ hai, dù kế hoạch ban đầu là phải chọc thủng hai tuyến đầu và đến được tuyến thứ ba ngay trong ngày đầu tiên. Tuy nhiên, mũi đột phá này của quân đoàn xe tăng đã khiến các chỉ huy Liên Xô vô cùng lo ngại, buộc tướng Vatutin phải tung gần như toàn bộ lực lượng dự bị chiến dịch của Phương diện quân Voronezh vào trận ngay trong ngày đầu.
Quân đoàn xe tăng số 3 cũng gặp phải kháng cự quyết liệt và rất khó khăn trong việc tạo lập và giữ vững một đầu cầu phái bắc sông Donets. Họ cuối cùng cũng thành công vào sáng 6 tháng 7, nhưng việc chậm tiến quân khiến họ không thể che chắn hiệu quả sườn đông cho Quân đoàn xe tăng SS số 2.
Cuối ngày 6 tháng 7, Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5 và Tập đoàn quân cận vệ số 5 của Phương diện quân Thảo nguyên bắt đầu rời vị trí dự bị tiến lên. Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5 hành quân quãng đường 320–390 kilômét (200–240 mi) rong vòng ba ngày, đến khu vực Prokhorovka vào đêm 9 tháng 7, còn Quân đoàn súng trường cận vệ số 33 thuộc Tập đoàn quân cận vệ số 5 tới khu định cư này vào đêm 10 tháng 7. Cả hai tập đoàn quân đều hoàn thành hành quân và triển khai đội hình nguyên vẹn, hầu như không bị Luftwaffe quấy rối đáng kể.
Tiến độ chậm chạp của Quân đoàn xe tăng số 48 buộc Hoth ngày 8 tháng 7 phải điều một phần lực lượng của Quân đoàn xe tăng SS số 2 sang hỗ trợ mũi tiến công của Quân đoàn 48 về phía Oboyan và Kursk. Cũng trong ngày này, các đơn vị Liên Xô mở một loạt đòn phản kích bằng nhiều quân đoàn xe tăng vào Quân đoàn xe tăng SS số 2. Những trận phản công này không thể tiêu diệt quân đoàn xe tăng như kỳ vọng, nhưng đã làm chậm đáng kể bước tiến của nó. Đến cuối ngày 8 tháng 7, Quân đoàn xe tăng SS số 2 đã tiến được khoảng 29 km (18 dặm) và phá vỡ cả tuyến phòng ngự thứ nhất lẫn thứ hai
Ngày hôm sau, 9 tháng 7, trong một cuộc họp của các tư lệnh lực lượng Đức ở sườn bắc chỗ lồi Kursk, họ kết luận rằng khả năng chọc thủng phòng tuyến ở phía bắc là rất thấp. Dù vậy, họ vẫn quyết định tiếp tục tấn công để duy trì sức ép và gây tổn thất cho đối phương, qua đó ghim chặt lực lượng Liên Xô tại đây. Kể từ thời điểm đó, mọi hy vọng thành công của Chiến dịch Thành trì phụ thuộc gần như hoàn toàn vào khả năng Tập đoàn quân xe tăng số 4 và Cụm quân Kempf mở được đột phá khẩu ở sườn nam chỗ lồi Kursk.
Vào tối ngày 9 tháng 7, Quân đoàn xe tăng SS số 2 nhận lệnh điều chỉnh hướng tiến công của mình, từ tiến thẳng lên phía bắc chuyển sang phía đông bắc, hướng về khu dân cư Prokhorovka. Hoth đã xây dựng kế hoạch cơ động này và trao đổi với Manstein từ đầu tháng 5, vì ông dự đoán rằng các lực lượng dự bị xe tăng Liên Xô quy mô lớn sẽ kéo tới từ phía đông, và ông không muốn quân đoàn của mình bị kẹt giữa lúc đang vượt sông Psel khi chúng xuất hiện. Kế hoạch ban đầu dự tính các đơn vị thuộc Quân đoàn xe tăng số 48 và Quân đoàn xe tăng số 3 sẽ phối hợp tham gia cuộc tấn công vào Prokhorovka, nhưng điều đó đã không thể thực hiện. Tuy nhiên, bộ chỉ huy Liên Xô lại diễn giải sự thay đổi hướng tiến quân này như phản ứng trước sức kháng cự dữ dội mà quân Đức gặp phải trên hướng Oboyan, và đã hiểu sai rằng sự điều chỉnh đó cho thấy lực lượng xe tăng Đức đã bị suy yếu nghiêm trọng.
Các báo cáo tình báo Liên Xô được đưa trong các ngày 8–9 tháng 7 cho biết bộ binh Đức đang xây dựng công trình phòng ngự trên các sườn của Tập đoàn quân xe tăng số 4, và rằng không có đội hình xe tăng Đức nào hiện diện tại những khu vực này, mặc dù các đơn vị xe tăng Liên Xô lại đang bố trí đối diện các sườn đó. Bộ tư lệnh Phương diện quân Voronezh cho rằng quân Đức hẳn đã chạm ngưỡng khả năng tiến công, nên ngày 10 tháng 7 quyết định cho phản kích của mình trùng thời điểm với cuộc phản công dự kiến của Liên Xô trên sườn bắc chỗ lồi Kursk, Chiến dịch Kutuzov, vốn được ấn định cho ngày 12 tháng 7.
Bắt đầu từ sáng 10 tháng 7, Quân đoàn xe tăng SS số 2 mở cuộc tấn công theo hướng Prokhorovka. Sư đoàn bộ binh cơ giới SS số 3 "Totenkopf" của quân đoàn xung kích vượt sông Psel và chiếm được một đầu cầu. Sư đoàn bộ binh cơ giới SS số 1 "Leibstandarte SS Adolf Hitler" chiếm được nông trường nhà nước Komsomolets và cao điểm 241,6. Sư đoàn bộ binh cơ giới SS số 2 "Das Reich" bảo vệ sườn cho quân đoàn xe tăng trước các đòn phản kích bằng xe tăng của Liên Xô.
Quân đoàn xe tăng SS số 2 tiếp tục tấn công theo hướng Prokhorovka vào ngày 11 tháng 7. Đà tiến của Leibstandarte bị Quân đoàn xe tăng số 2 chặn lại; quân đoàn này đã được tăng cường Sư đoàn đổ bộ đường không cận vệ số 9 và Trung đoàn pháo chống tăng số 301, cả hai đều thuộc Quân đoàn súng trường cận vệ số 33. Totenkopf bị chặn lại bởi Quân đoàn xe tăng số 31, Sư đoàn súng trường cận vệ số 95 của Quân đoàn súng trường cận vệ số 33, và Lữ đoàn súng trường cơ giới số 11 thuộc Quân đoàn xe tăng số 10. Ở phía nam Leibstandarte, Quân đoàn xe tăng cận vệ số 2 và Sư đoàn súng trường số 183 của Quân đoàn súng trường số 48 chống lại bước tiến của Das Reich
Đến cuối ngày 11 tháng 7, Leibstandarte đã tiến sâu vào tuyến phòng ngự thứ ba của Liên Xô. Đơn vị này đã tiến dọc hành lang sông Psel, quét sạch kháng cự của Liên Xô tại nông trường nhà nước Oktyabrsky (tiếng Nga: Совхоз Октябрьский), vượt qua một hào chống tăng sâu 15 foot (4,6 m) ở chân cao điểm 252,2 và chiếm được chính cao điểm này sau một trận đánh ngắn nhưng đẫm máu, đưa họ tới vị trí chỉ còn cách Prokhorovka 3 kilômét (1,9 mi) về phía nam. Ở phía tây bắc Leibstandarte, bộ binh cơ giới của Totenkopf đã chiếm được một đầu cầu bên kia sông Psel và xe tăng đã được đưa sang, nhưng họ vẫn chưa chiếm được cao điểm 226,6, và còn tồn tại một khoảng trống 5 kilômét (3,1 mi) giữa Totenkopf và Leibstandarte. Ở phía nam Leibstandarte, Das Reich cũng vấp phải kháng cự quyết liệt và tụt lại khoảng 4 kilômét (2,5 mi). Với đà tiến lên như vậy, Leibstandarte bị phơi sườn ở cả hai phía.
Cuối ngày 11 tháng 7, Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5 chuẩn bị cho đòn phản công sắp tới của mình. Đợt tiến công của Leibstandarte đã làm rối loạn sự chuẩn bị của tướng Rotmistrov, do các khu vực tập kết mà ông dự tính dùng cho Quân đoàn xe tăng số 18 và số 29 của tập đoàn quân xe tăng đã rơi vào tay quân Đức vào cuối ngày, buộc ông phải vội vàng chỉnh sửa kế hoạch và chọn vị trí mới. Việc Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5 chỉ vừa mới tới mặt trận vài ngày trước đó gây bất lợi cho đơn vị này trên hai phương diện lớn: các chỉ huy đơn vị xe tăng không có thời gian trinh sát địa hình mà họ sẽ phải hành quân qua, và pháo binh yểm trợ không kịp bố trí trận địa cũng như xác định phần tử bắn một cách chính xác..
Đêm muộn ngày 11 tháng 7, Hausser - tư lệnh Quân đoàn xe tăng SS số 2 ban hành mệnh lệnh cho cuộc tiến quân về phía Prokhorovka trong ngày hôm sau. Người Đức biết rằng Hồng quân đã bố trí dày đặc pháo chống tăng trên các sườn dốc phía tây nam Prokhorovka, khiến một đòn tấn công trực diện của sư đoàn Leibstandarte trở nên hết sức khó khăn. Kế hoạch của Đức là để sư đoàn Totenkopf chiếm được cao điểm 226,6, rồi tiến công theo hướng đông bắc dọc theo sông Psel tới đường Kartashyovka–Prokhorovka, sau đó đánh chếch xuống đông nam, đánh vào sườn và phía sau lực lượng Liên Xô đang trấn giữ Prokhorovka. Sư đoàn Leibstandarte được lệnh chỉ thực hiện một cuộc tiến công hạn chế, chiếm các điểm Storozhevoe và Lamki ngay bên ngoài Prokhorovka, rồi cùng với sư đoàn Das Reich chờ đến khi đòn tấn công của Totenkopf làm rối loạn các vị trí Liên Xô; sau đó Leibstandarte mới xung phong đánh vào tuyến phòng ngự chính của Liên Xô trên sườn dốc tây nam Prokhorovka. Bên cánh phải của Leibstandarte, các đơn vị thuộc sư đoàn Das Reich cũng phải tiến về phía đông, chiếm các điểm cao ở phía nam Prokhorovka, rồi quay xuống phía nam, tránh xa Prokhorovka, để bẻ gãy tuyến phòng thủ Liên Xô đang chặn bước tiến của Quân đoàn xe tăng số 3 và mở một khoảng trống Không đoàn 8 được giao tập trung nỗ lực yểm trợ cho cuộc tiến công của Quân đoàn xe tăng SS số 2, trong khi Quân đoàn xe tăng số 48 ở phía tây chỉ được phân bổ một lượng nhỏ lực lượng không quân.
Nội dung từ bài Wikipedia “Trận Prokhorovka”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.