Trận đánh
1180 battle of the Genpei War
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Trận Ishibashiyama (石橋山の戦い - Thạch Kiều Sơn chi chiến, được gọi là Trận Kobayakawa trong tác phẩm Kị cảnh ký - Gikeiki) diễn ra vào ngày 24 tháng 8 năm 1180 (theo lịch Trị Thừa - Jishō) tức ngày 14 tháng 9 năm 1180 (theo lịch Gregorian) vào cuối thời kỳ Heian. Đây là cuộc chạm trán giữa lực lượng của Minamoto no Yoritomo, người trở thành Chinh đại Mạc chủ đầu tiên của Nhật Bản chưa đầy một thập kỷ sau đó, và quân đội gia tộc Taira dưới sự chỉ huy của Ōba Kagechika. Đây cũng chính là trận đánh đầu tiên Yoritomo trực tiếp nắm quyền tổng chỉ huy quân lực Minamoto.
Trận chiến diễn ra ở phía tây nam thuộc địa phận thành phố Odawara, tỉnh Kanagawa ngày nay, gần khu vực bản doanh Kamakura của Yoritomo. Lực lượng nhà Minamoto với vỏn vẹn 300 kỵ binh đã dàn trận trên đỉnh núi Ishibashiyama, trong khi quân Taira áp đảo với 3.000 kỵ binh được triển khai trải dài qua thung lũng. Kết cục, Minamoto no Yoritomo đã hứng chịu một thất bại cay đắng và buộc phải tháo chạy vào dãy núi Hakone, sau đó vượt biển bằng thuyền sang tỉnh Awa để chỉnh đốn lại lực lượng.
Minamoto no Yoshitomo, thân phụ của Yoritomo, đã bị sát hại trong Biến cố Heiji năm 1160, khi gia tộc Minamoto nổi dậy chống lại gia tộc Taira. Minamoto no Yoritomo khi đó mới 13 tuổi đã bị Taira no Kiyomori, thủ lĩnh của tộc Taira, đày đi biệt xứ. Yoritomo sống kiếp lưu tù suốt 20 năm, được cho là đã gửi gắm tâm trí vào việc tụng kinh niệm Phật. Trong quãng thời gian này, Yoritomo kết hôn với Hōjō Masako, con gái của Hōjō Tokimasa. Tộc Hōjō, một thế lực hùng mạnh tại tỉnh Izu, đã trở thành chỗ dựa bảo vệ Yoritomo trong những năm tháng lưu vong, đồng thời ủng hộ ông đứng lên giành quyền lãnh đạo gia tộc Minamoto.
Trong những năm sau đó, gia tộc Taira tìm cách củng cố quyền lực và cuối cùng đã ép Thiên hoàng Takakura phải nhường ngôi cho người con trai còn ẵm ngửa là Antoku, vốn có mẹ là người của tộc Taira. Cho rằng phe Taira đã tước đoạt quyền nối ngôi hợp pháp của mình, Hoàng tử Mochihito (anh trai của Thiên hoàng Takakura) đã phát hịch truyền vào tháng 5 năm 1180, kêu gọi hai gia tộc Minamoto và Fujiwara đứng lên khởi nghĩa chống lại tộc Taira.
Kế hoạch khởi sự bị bại lộ sớm hơn dự tính, khiến Hoàng tử Mochihito cùng đồng minh Minamoto no Yorimasa (thuộc nhánh Settsu Minamoto) bị quân Taira truy đuổi và sát hại. Đến ngày 19 tháng 6, Miyoshi Yasunobu từ Kyoto (con trai của em gái nhú mẫu Yoritomo) đã phát tin khẩn cảnh báo rằng gia tộc Taira đang lên kế hoạch lùng sục và tiêu diệt tận gốc dòng họ Minamoto trên khắp các tỉnh thành, đồng thời khuyên họ nên lập tức đi tản sang nương nhờ tộc Ōshū Fujiwara.
Yoritomo tích cực tìm kiếm sự hỗ trợ từ hai gia tộc Miura và Chiba, vốn là những chi nhánh của tộc Taira nhưng lại chịu nhiều áp bức từ dàn quan lại thân Taira khi gia tộc này tăng cường thống trị tỉnh Izu. Ông cũng cử Adachi Morinaga đi thăm dò ý định của những gia thần truyền đời thuộc dòng họ Minamoto. Hatano Yoshitsune tỏ ra ngập ngừng, còn Yamauchi Shudo Tsunetoshi thậm chí còn mỉa mai: "Ngài Yoritomo đòi mưu phạt tộc Taira chẳng khác nào đo chiều cao núi Phú Sĩ hay chuột đi bắt mèo."
Thế nhưng, Ōba Kageyoshi (anh trai của Ōba Kagechika) lại nhanh chóng đồng ý, còn lão tướng Miura Yoshiaki thì rơi lệ vì vui mừng. Ông tập hợp toàn bộ gia tộc, đưa ra tờ chỉ dụ để khẳng định lòng trung thành tuyệt đối. Chiba Tsunetane và Kazusa Hirotsune sau đó cũng đều đồng thuận gia nhập.
Dựa vào kết quả bói toán của các chiêm tinh gia, Yoritomo quyết định chờ đến ngày 17 tháng 8 (tức ngày 8 tháng 9 theo lịch Gregorian) mới chính thức dấy binh. Ông chọn mục tiêu tấn công đầu tiên là Yamaki Kanetaka, Thứ sử tỉnh Izu, kẻ trước đó đã gạt bỏ quyền lực của hai gia tộc Hōjō và Kudō khỏi địa phương.
Trước thời điểm dấy binh, Yoritomo đã lần lượt triệu tập từng người gồm Kudo Shigemitsu, Doi Sanemitsu, Okazaki Yoshizane, Amano Enkei, Sasaki Moritsuna và Kato Kagekane vào mật thất. Ông thầm thì với mỗi gia thần: "Dù ta chưa từng tiết lộ điều này với bất kỳ ai, nhưng vì tuyệt đối tin tưởng vào ngươi, ta mới thổ lộ cơ mật này." Tất cả họ đều vô cùng hoan hỷ và nức lòng, đinh ninh rằng mình là người duy nhất được chủ nhân đặc biệt sủng ái và gửi gắm niềm tin.
Tuy nhiên, vào đúng ngày trước mớ khởi sự, anh em nhà Sasaki gồm Sasaki Sadatsuna, Tsunetaka, Moritsuna và Takatsuna, vẫn chưa thấy xuất hiện. Yoritomo không khỏi hối hận vì đã lỡ tiết lộ kế hoạch cho Moritsuna. Cho đến ngày dấy binh, khi bốn anh em họ vội vã tìm đến trong tình trạng kiệt sức do chuyến đi bị chậm trễ bởi lũ lụt, Yoritomo đã cảm động rơi nước mắt trước tấm chân tình của họ. Dẫu vậy, sự cố chậm trễ này đã làm lỡ dở kế hoạch tập kích vào lúc bình minh như dự định ban đầu.
Đến thời điểm này, Yoritomo hạ lệnh cuộc tấn công vào dinh thự Yamaki phải được tiến hành ngay trong đêm, đồng thời thể hiện quyết tâm: "Ta sẽ định đoạt vận mệnh cả đời mình bằng việc thanh toán xong xuôi với Yamaki." Ông cũng ra lệnh phóng hỏa dinh thự của Yamaki để dùng ngọn lửa làm tín hiệu xác nhận sự thành bại của trận đánh. Tokimasa gợi ý: "Đêm nay là lễ hội của đền Mishima, đường Ushikuwa-ōji sẽ rất đông đúc và có nguy cơ khiến đợt tập kích bị phát giác. Hay là chúng ta đi đường tắt Hirushima-dōri?" Tuy nhiên, Yoritomo bác bỏ: "Ban đầu ta cũng nghĩ vậy, nhưng đây là khởi điểm cho cuộc nổi dậy của chúng ta, không nên chọn đi đường tắt. Hơn nữa, đường Hirushima-dōri rất khó di chuyển cho kỵ binh. Chúng ta nên tiến theo trục đường chính."
Đêm muộn, đoàn quân xuất phát. Trên đường đi tại Hida-hara, Tokimasa ra lệnh cho Sasaki Sadatsuna tách một toán quân đi tiêu diệt Tsutsumi Nobutō, người giám hộ của Kanetaka, đồng thời là một mãnh tướng và là đối thủ đáng gờm của tộc Hōjō. Anh em nhà Sasaki tiến về phía dinh thự của Nobutō; vào giữa đêm, Tsunetaka bắn một mũi tên vào dinh thự mở màn. Các gia thần của Nobutō lập tức bắn trả, bùng nổ một trận đấu cung nảy lửa. Tsunetaka vứt bỏ cung, tuốt kiếm xông thẳng vào giáp lá cà với Nobutō. Dù bị thương do trúng tên và ngã gục, Tsunetaka vẫn được Sadatsuna và Takatsuna kịp thời tiếp ứng, cuối cùng cả nhóm đã tiêu diệt được Nobutō.
Khi Tokimasa cùng cánh quân chính áp sát dinh thự Yamaki, họ phát hiện ra nhiều gia thần của Kanetaka đã vắng mặt—hoặc do tham dự lễ hội tại đền Mishima, hoặc đang mở tiệc yến hoan tại một quán trọ bên sông Kise. Quân khởi nghĩa bắn ra một trận mưa tên, nhưng vẫn gặp phải sự kháng cự vô cùng dữ dội từ lực lượng binh lính còn sót lại giữ dinh thự.
Ở phía xa, Yoritomo đao đao phóng tầm mắt về hướng dinh thự Yamaki nhưng vẫn chưa thấy ánh lửa bốc lên. Trong lòng đầy sốt ruột, ông cử ba hộ vệ thân tín, trao cho một người trong số họ một thanh trường kiếm, với mệnh lệnh phải mang được thủ cấp của Kanetaka trở về. Họ đột kích thẳng vào dinh thự Yamaki, cuối cùng kết liễu Kanetaka rồi châm lửa đốt rụi hoàn toàn dinh cơ này. Đến rạng sáng, toán quân tập kích trở về trong khúc khải hoàn, mang theo thủ cấp của Kanetaka cùng các gia thần của hắn.
Ngay cả sau khi tiêu diệt được Yamaki Kanetaka, lực lượng của Minamoto no Yoritomo vẫn còn quá mỏng để có thể kiểm soát toàn bộ tỉnh Izu, và cuộc trả đũa từ gia tộc Taira chỉ còn là vấn đề thời gian. Dù hịch chiêu mộ của Yoritomo nhận được nhiều sự đồng cảm, các gia tộc vẫn vô cùng dè chừng và không dám công khai ủng hộ ông, khiến quân số tập hợp tại Ishibashiyama vỏn vẹn chỉ có 300 người. Trong khi đó, các viện binh đồng minh từ gia tộc Miura lại đến chậm trễ do thời tiết xấu làm dâng nước gây lũ lụt trên sông Sakawa gần Kamakura.
Vào ngày 20 tháng 8, Yoritomo chỉ cùng một lực lượng nhỏ rời khỏi Izu để tiến về Doi-gō thuộc tỉnh Sagami (ngày nay là Yugawara, tỉnh Kanagawa), lãnh địa của Doi Sanemitsu. Nghe tin Yoritomo đã rời tỉnh Izu để vượt đèo Hakone, Kiyomori lập tức điều động Ōba Kagechika dẫn quân đi chặn đánh.
Tại Ishibashiyama, nơi Yoritomo giương cao lá cờ mang chiếu chỉ của Hoàng tử Mochihito, ông chỉ nắm trong tay vỏn vẹn 300 kỵ binh. Viện binh từ gia tộc Miura không thể hội quân cùng Yoritomo do mưa lớn làm dâng nước gây lũ lụt trên sông Sakawa gần Kamakura. Trái lại, Ōba Kagechika chỉ huy hơn 3.000 kỵ binh và nhận được sự hỗ trợ từ Itō Sukechika, một hào tộc địa phương hùng mạnh tại tỉnh Izu. Sukechika đã dẫn 300 kỵ binh tiến vòng ra phía sau Ishibashiyama, bịt chặt đường lui của Yoritomo.
Theo Bình Gia truyện, trước khi giao tranh nổ ra, Hōjō Tokimasa và Ōba Kagechika đã có một cuộc "khẩu chiến" nảy lửa. Kagechika tự hào xưng danh là hậu duệ của Kamakura Kagemasa, mãnh tướng từng chiến đấu dũng cảm trong Chiến tranh Hậu Tam Niên (Gosannen no Eki). Tokimasa lập tức đáp trả rằng nếu Kagechika đúng là con cháu của Kagemasa, người từng phục vụ dưới trướng Minamoto no Yoshiie, thì cớ sao nay lại chĩa mũi giáo vào Tướng quân Yoritomo? Kagechika bình thản đối lại: "Dù là cựu chủ nhưng giờ đây đã là kẻ thù. Âm đức mà ta nợ gia tộc Taira còn cao hơn núi, sâu hơn biển."
Khi gia tộc Miura đang trên đường tiến quân đến hội sư cùng Yoritomo, họ đã châm lửa đốt dinh thự của một đồng minh thuộc phe Ōba Kagechika dọc đường đi. Quan sát thấy ánh lửa từ xa, Kagechika nhận ra ông phải nhanh chóng dứt điểm trận đánh trước khi viện binh nhà Miura kịp áp sát. Trong đêm tối cùng giông bão mù mịt, Kagechika xua 3.000 quân bất ngờ tập kích vào doanh trại Minamoto, trong khi Itō Sukechika đồng thời giáng đòn tấn công từ phía sau nhằm khép chặt vòng vây, chặn đứng mọi con đường rút lui của quân địch.
Mặt khác, lực lượng cố thủ của nhà Minamoto lại nhận được sự hỗ trợ ngầm từ chính một số thành viên trong quân đội của Ōba—những kẻ vốn không hoàn toàn trung thành và đã lợi dụng đêm đen bão giông để phá hoại đợt tấn công mà không sợ bị phát giác. Dù chênh lệch lực lượng quá lớn, các binh sĩ gia tộc Minamoto vẫn kiên cường chống trả vô cùng ngoan cường.
Giữa hồi giao tranh dữ dội, Hōjō Munetoki, anh vợ của Yoritomo, đã tử trận. Sự áp đảo vượt trội về quân số cuối cùng đã buộc Yoritomo phải tháo chạy. Tương truyền, cuộc tháo lui dẫn đến cố thủ cuối cùng của Yoritomo cùng một gia thần duy nhất bên một gốc cây cổ thụ rỗng ruột. Nhận thấy cục diện đã hoàn toàn tuyệt vọng, Yoritomo cùng người đồng hành đã chui vào bên trong thân cây để ẩn nấp. Sau đó, họ may mắn được một binh sĩ thuộc phe Ōba nhưng có cảm tình với nhà Minamoto phát hiện và giải cứu, lén đưa ra khỏi khu vực nguy hiểm an toàn.
Sang ngày hôm sau (ngày 24), quân đội của Ōba tiếp tục gắt gao truy đuổi, buộc tàn quân của Yoritomo phải chống trả quyết liệt giữa chốn ngàn dâu. Bản thân Yoritomo trực tiếp giương cung bạt kiếm, phô diễn tài xạ thủ xuất chúng. Các võ sĩ Minamoto bị thất lạc dần dần quy tụ lại quanh ông; đứng trên một thân cây đổ, Yoritomo không khỏi vui mừng trước sự trở về của các tướng sĩ. Doi Sanemitsu lên tiếng can ngăn, cho rằng lực lượng quá đông sẽ không thể cùng thoát thân; vì đây là lãnh địa của mình, ông xin lấy tính mạng ra đảm bảo để giấu một mình Yoritomo, còn những người khác nên chia nhau mỗi người một ngả, chờ thời cơ phục hận. Tất cả đều đồng thuận, đẫm lệ chia tay. Hōjō Tokimasa cùng thứ nam Yoshitoki hướng về tỉnh Kai, trong khi trưởng nam Munetoki rẽ sang hướng khác, nhưng trên đường đi, Munetoki đã bị quân địch bao vây và sát hại.
Quân Ōba xới tung từng tấc đất trên núi để lùng bắt. Trong hàng ngũ quân Ōba có võ sĩ Kajiwara Kagetoki, dù biết rõ nơi ẩn nấp của Yoritomo nhưng vì lòng trắc ẩn nên đã quyết định giấu kín. Kagetoki đánh lạc hướng Kagechika cùng các tướng bằng cách khẳng định ngọn núi này không hề có dấu chân người và chỉ tay sang ngọn núi đối diện đầy nghi vấn, nhờ đó cứu sống Yoritomo trong gang tấc. Chính nhờ ân tình này, Kagetoki về sau vô cùng được Yoritomo sủng ái và trọng dụng. Động Shishido ở Sugiyama, Doi (ngày nay thuộc Yugawara) được cho là địa danh gắn liền với giai thoại này; hang động có tên như vậy bởi một loài chim gọi là "shishito" bất ngờ bay vút ra từ trong động, khiến lực lượng truy bắt tin rằng bên trong hoàn toàn không có bóng người.
Về phía quân Miura, do không thể hội quân cùng Yoritomo vì mưa lớn gây lũ lụt, khi hay tin Yoritomo thất trận đã lập tức quay xe rút lui. Quân Taira cùng các đồng minh gắt gao truy đuổi đến tận thành Kinugasa và áp đảo hoàn toàn tộc Miura, buộc họ phải bỏ thành và phân tán khắp nơi.
Yoritomo cùng các gia thần được trụ trì Gyōjitsu che chở, trước khi ông theo đường biển từ mũi Manazuru tháo chạy sang bán đảo Bōsō thuộc tỉnh Awa (phía nam tỉnh Chiba ngày nay) vào ngày 28 tháng 9 năm 1180. Khi dừng chân tại khu vực Ebado thuộc Isumi ngày nay trên bán đảo Bōsō, Yoritomo đã vô cùng xúc động khi được một người nông dân địa phương dâng một bó rơm làm đệm ngồi nghỉ trên một ngọn đồi nhỏ. Để đền đáp, ông đã ban cho người nông dân này họ "Ichikawa" (nghĩa là "một bó rơm").
Nội dung từ bài Wikipedia “Trận Ishibashiyama”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.