Chiến tranh
chiến tranh
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Chiến tranh Xiêm - Campuchia (1591–1594)(tiếng Khmer: សង្គ្រាមសៀម-កម្ពុជា (១៥៩១-១៥៩៤),tiếng Thái: สงครามสยาม-กัมพูชา พ.ศ. 2134), hay cuộc xâm lược Longvek, là xung đột quân sự giữa Vương quốc Ayutthaya và Vương quốc Campuchia. Lợi dụng lúc nội bộ Campuchia lục đục vì bất đồng tôn giáo và để trả đũa các cuộc quấy nhiễu biên giới trước đó của người Khmer, vua Naresuan của Ayutthaya đã phát động tấn công vào năm 1591. Dù chiến dịch đầu tiên bị gián đoạn, hai năm sau, quân Xiêm quay trở lại, thành công chinh phục toàn bộ đất nước và triệt hạ kinh đô Longvek vào ngày 3 tháng 1 năm 1594.
Hoàng tử Naret (biệt danh "Hoàng tử Đen"; tiếng Thái: พระองค์ดำ) sinh ngày 25 tháng 4 năm 1555 tại Phitsanulok. Ông là con trai của vị nhiếp chính vùng này là Maha Thammarachathirat và Vương hậu Wisutkasat. Về phía ngoại, ông là cháu ngoại của vua Maha Chakkraphat và Vương hậu Suriyothai. Trước đó, vào năm 1548, cha ông (khi ấy là một quý tộc Sukhothai) đã lập công lật đổ Worawongsathirat để đưa Maha Chakkraphat lên ngôi vua Ayutthaya, nhờ vậy được phong quyền nhiếp chính vùng Phitsanulok.
Trong cuộc Chiến tranh Miến Điện - Xiêm lần thứ hai, vua Bayinnaung chiếm Phitsanulok và biến vương quốc Sukhothai thành chư hầu. Hoàng tử Naret bị đưa đến thủ đô Bago làm con tin. Sau khi chinh phục hoàn toàn Ayutthaya vào năm 1570, phía Miến Điện lập Mahathammarachathirat làm vua chư hầu và đồng ý thả Naret để đổi lấy em gái ông. Năm 1571, Mahathammarachathirat phong Naret làm Phó vương (Uparaja) vùng Phitsanulok, đồng thời đổi tên ông thành Naresuan.
Năm 1581, Nanda Bayin kế vị vua cha Bayinnaung trị vì Miến Điện. Nghi ngại Naresuan vì hội quân muộn trong cuộc dẹp loạn Ava, Nanda Bayin mật lệnh cho hai tướng người Môn ám sát ông tại trận chiến sắp tới. Tuy nhiên, bất bình trước sự áp bức của triều đình Miến Điện, hai vị tướng này đã tiết lộ âm mưu cho Naresuan. Ngay lập tức, Naresuan tuyên bố hủy bỏ liên minh với Miến Điện, tái lập nền độc lập cho vương quốc Ayutthaya. Sau khi di tản 10.000 dân Thái khỏi Pegu và chiêu mộ thêm người Shan, ông đã lãnh đạo quân dân đánh bại bốn cuộc xâm lược quy mô lớn của Miến Điện trong giai đoạn 1584–1590.
Sau khi ổn định biên giới phía tây, Naresuan quyết định tấn công Campuchia. Hai quốc gia này đã xung đột từ năm 1350, nhưng lúc này Campuchia đã suy yếu sau khi Đế chế Khmer sụp đổ. Trước đó, lợi dụng lúc Ayutthaya bận chiến tranh với Miến Điện, Campuchia đã nhiều lần đột kích vào các thành trì như Petchaburi, Prachinburi và cả kinh đô Ayutthaya nhằm bắt người dân về nước để tái định cư.
Năm 1591, quân Xiêm do tướng Phra Ratcha Manoo chỉ huy tiến qua eo biển Phra Charuk, mở màn chiến dịch tấn công Campuchia. Vua Satha điều quân phòng thủ tại Pursat, Battambang và tổ chức phục kích ở rừng Ranam. Dù ban đầu giành lợi thế, quân Campuchia vẫn phải rút lui sau đợt phản công thứ hai từ viện binh Xiêm. Pursat và Battambang nhanh chóng thất thủ; kinh đô Longvek bị bao vây suốt ba tháng. Tuy nhiên, do gặp khó khăn về hậu cần trước các cuộc phản công của phía Campuchia, quân Xiêm buộc phải rút lui về nước.
Sau khi đẩy lùi quân Miến Điện năm 1593, vua Naresuan chia quân thành bốn đạo tiến đánh Campuchia nhằm khép chặt vòng vây vào kinh đô Longvek. Đạo thứ nhất xuất phát từ Nakhon Ratchasima, đánh vào Siem Reap và Kampong Svay. Đạo thứ hai sẽ tuyển quân từ phía nam Ayutthaya, hướng về Moat Chruk (nay là Long Xuyên). Đạo thứ ba tiến về phía Banteay Meas. Đạo thứ tư tấn công Pursat và Battambang. Đối phó với triều đình Xiêm, phía Campuchia dàn 75.000 quân cùng 150 thuyền chiến tại các vị trí phòng thủ trọng yếu như Babaur, Battambang, Pursat, Banteay Meas và Phnom Penh. Tuy nhiên, các toán trinh sát Xiêm đã bắt sống và khai thác thông tin từ tù binh Campuchia, nắm rõ cách bố phòng của đối phương. Lợi thế tình báo này đã giúp quân Xiêm nhanh chóng hạ gục thành Battambang.
Thất bại tại Pursat do bị đánh úp, quân Campuchia rút lui. Ba ngày sau, quân Xiêm bao vây và đào hào tấn công Babaur, dẫn đến giao tranh giáp lá cà dữ dội. Hoàng tử Soryopor mở đường máu thoát thân cùng 1.000 binh sĩ, trong khi lực lượng thủ thành đều tử trận. Khi về đến Lovek, do vua anh Chey Chettha đã bỏ trốn, Soryopor trực tiếp chỉ huy phòng thủ. Ông phối hợp với lính đánh thuê Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha để gia cố thành lũy bằng pháo và đinh nhọn, đồng thời gửi sứ giả cầu viện Đại Việt cùng Thống đốc Tây Ban Nha tại Manila.
Sau khi đánh bại quân Khmer ở nhiều tỉnh, quân Xiêm tiến đến bao vây pháo đài Longvek. Tuy nhiên, một dịch bệnh tả bất ngờ bùng phát trong doanh trại khiến 30.000 binh lính Xiêm thiệt mạng, số còn lại suy giảm nghiêm trọng và nhà vua cũng lâm bệnh nặng. Chớp thời cơ này, phía Campuchia lập tức rút 75.000 quân từ pháo đài, chia làm ba ngả bao vây tổng tấn công doanh trại đối phương tại Babaur. Do lực lượng quá suy yếu, quân Xiêm không thể chống đỡ, nếm trải thất bại nặng nề và phải rút chạy về Ayutthaya.
Sau khi chiếm kinh đô Longvek, Xiêm bắt các hoàng tộc Campuchia sang Ayutthaya làm con tin, buộc họ chịu sự thao túng và phải cạnh tranh lẫn nhau dưới sự giám sát của triều đình Xiêm.
Trong Trận Longvek, cũng đề cập đến "quân đội Xiêm bị nhiễm bệnh tả, bệnh này lan rộng khắp doanh trại sau khi cố gắng phá hủy Pháo đài Longvek, khiến quân đội Xiêm chết vì bệnh dịch, khoảng 30.000 người chết và chỉ còn lại 70.000 binh lính Xiêm." Theo một số nguồn Campuchia.
Sau ba tháng vây hãm, sự sụp đổ của Longvek là một chiến thắng nhờ sự đầu hàng chứ không phải là một cuộc đổ máu. Việc trục xuất 90.000 người thuộc tầng lớp tinh hoa Campuchia sang Xiêm và việc cướp bóc của cải ở Longvek là tổn thất lớn nhất sau sự sụp đổ của Longvek. Do đó, đây là thất bại cuối cùng mà Xiêm gây ra cho vương quốc Khmer, và nó đã để lại ảnh hưởng lâu dài đến lòng tự hào của người Khmer.
Việc vua Naresuan của Ayutthaya chiếm đóng và phá hủy Longvek vào năm 1594 là một thảm họa.
Nội dung từ bài Wikipedia “Chiến tranh Xiêm-Campuchia (1591–1594)”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.