Hiệp định đình chiến Compiègne (tiếng Pháp: Armistice de Rethondes, tiếng Đức: Waffenstillstand von Compiègne) được ký vào ngày 11 tháng 11 năm 1918 trong một khu rừng gần thành phố Compiègne, thuộc vùng Picardy của Pháp. Hiệp định này đánh dấu sự kết thúc các cuộc chiến trong Thế chiến thứ nhất giữa Phe Hiệp Ước và Đế quốc Đức, cường quốc Trung tâm cuối cùng vẫn còn tham chiến. Trước đó, các hiệp định đình chiến đã được ký với Bulgaria, Đế quốc Ottoman và Đế quốc Áo-Hungary. Đức đã tìm kiếm một thỏa thuận đình chiến bằng cách kêu gọi Tổng thống Mỹ Woodrow Wilson, hy vọng đàm phán dựa trên "Mười bốn điểm" của ông, một khuôn khổ cho hòa bình.
Hiệp định được ký bởi các đại diện hai bên vào lúc 5:45 sáng giờ CET trong một toa xe lửa đặc biệt của Thống chế Pháp Ferdinand Foch, người đã chủ trì các cuộc đàm phán từ phía phe Hiệp Ước, với lệnh ngừng bắn bắt đầu vào lúc 11:00 sáng cùng ngày, 11 tháng 11 năm 1918. Đây là một chiến thắng quyết định cho Phe Hiệp Ước và đánh dấu sự thất bại của Đức, mặc dù chiến tranh chỉ chính thức kết thúc với việc ký Hiệp ước Versailles vào ngày 28 tháng 6 năm 1919.
Thống chế Ferdinand Foch, Tư lệnh Tối cao Đồng minh, đã đóng vai trò quan trọng trong việc soạn thảo các điều khoản. Các điều khoản này yêu cầu ngừng ngay lập tức các hoạt động quân sự trên Mặt trận phía Tây, rút quân Đức khỏi các khu vực phía tây sông Rhine, và quân Đồng minh chiếm đóng một số phần của Đức. Trang thiết bị quân sự của Đức, bao gồm máy bay và tàu chiến, bị tịch thu, và cuộc phong tỏa Đức vẫn được duy trì. Điều quan trọng là tù binh Đức không được thả, trong khi tù binh Đồng minh được trả tự do.
Mặc dù đã có hiệp định đình chiến, chiến sự vẫn tiếp tục cho đến tận hạn chót 11 giờ sáng, khiến hàng ngàn binh sĩ thiệt mạng vào ngày cuối cùng cuộc chiến, đánh dấu một kết thúc bi thảm cho xung đột này. Hiệp định đình chiến đã được gia hạn nhiều lần cho đến khi kết quả cuối cùng được củng cố tại Hội nghị Hòa bình Paris năm 1919, Hiệp ước Versailles được ký kết. Hiệp ước này chính thức kết thúc chiến tranh, áp đặt những khoản bồi thường lớn và sự nhượng bộ lãnh thổ đối với Đức.
Bối cảnh
Chiến sự tồi tệ của Đức
Vào cuối năm 1918, tình hình quân sự Đức và các đồng minh thuộc phe Liên minh Trung tâm đã trở nên tồi tệ nghiêm trọng. Cục diện chiến tranh đã chuyển biến bất lợi sau khi quân Đồng minh phát động Tổng tấn công Một trăm ngày, một loạt các cuộc tấn công liên tiếp bắt đầu với Trận Amiens vào tháng 8. Đây là thời điểm khi quân Đức bắt đầu rút lui dần dần, quay trở lại Phòng tuyến Hindenburg, và những thành quả lãnh thổ mà Đức đã đạt được trong cuộc tấn công mùa xuân trước đó đã hoàn toàn bị xóa bỏ.
Tình hình trở nên nguy kịch hơn vào ngày 28 tháng 9, khi lực lượng Mỹ và Pháp phát động Chiến dịch Meuse-Argonne, cùng với cuộc tấn công của Anh tại Kênh St. Quentin, đe dọa bao vây lực lượng Đức trong một gọng kìm khổng lồ. Đồng thời, phe Liên minh Trung tâm đang sụp đổ trên các mặt trận khác: Đế quốc Ottoman đang kiệt sức, và Bulgaria, sau thất bại ở mặt trận Macedonia, đã ký Hiệp định đình chiến Salonica vào ngày 29 tháng 9. Điều này mở đường cho quân Đồng minh xâm nhập Đức từ phía nam qua Áo.
Ngoài những thất bại quân sự, Đức còn đối mặt với sự bất ổn nghiêm trọng trong nước. Tình trạng thiếu lương thực, bị trầm trọng hơn do cuộc phong tỏa từ quân Đồng minh, đã dẫn đến sự bất mãn và rối loạn lan rộng trong dân chúng. Dù tinh thần binh sĩ Đức ở tiền tuyến vẫn tương đối ổn định, nhưng phải chịu đựng căng thẳng lớn do thương vong trên chiến trường, khẩu phần ăn kiệt quệ và thiếu hụt quân tiếp viện. Đại dịch cúm Tây Ban Nha cũng làm suy giảm lực lượng, và những tân binh còn lại đều mệt mỏi và mất niềm tin, góp phần vào tình hình suy thoái của Đức. Sự sụp đổ từ các đồng minh và những áp lực ngày càng tăng trong nước báo hiệu rằng khả năng Đức tiếp tục cuộc chiến đang nhanh chóng đi đến hồi kết.
Hòa đàm
Đến cuối năm 1918, giới lãnh đạo quân sự và chính trị Đức đã nhận ra rằng tình hình đang ngày càng tuyệt vọng. Vào ngày 29 tháng 9, tại Tổng hành dinh Quân đội Hoàng gia ở Spa, Bỉ, Bộ Chỉ huy Tối cao Quân đội Đức đã thông báo cho Hoàng đế Wilhelm II và Thủ tướng Georg von Hertling rằng chiến tranh về cơ bản đã thất bại. Tổng giám Quân nhu Erich Ludendorff, tuyên bố rằng ông không thể đảm bảo mặt trận sẽ giữ vững thêm hai giờ nữa. Ông cho biết lực lượng Bulgaria đã bị đánh bại có nghĩa là quân tiếp viện cho Mặt trận phía Tây sẽ phải chuyển hướng, và điều này đã "thay đổi cơ bản tình hình trước các cuộc tấn công đang diễn ra ở Mặt trận phía Tây". Ludendorff yêu cầu Đức lập tức đề nghị đình chiến với phe Entente, và khuyến nghị chấp nhận các điều kiện chính của Tổng thống Mỹ Woodrow Wilson, bao gồm Mười bốn điểm, hy vọng sẽ có được các điều khoản hòa bình có lợi hơn. Điều này cho phép Ludendorff cứu vãn uy tín quân đội Đức và chuyển trách nhiệm về đầu hàng cho các đảng phái dân chủ và quốc hội. Ông đã bày tỏ ý kiến của mình với các sĩ quan trong ban tham mưu vào ngày 1 tháng 10: "Giờ họ phải nằm trên chiếc giường mà họ đã tự trải cho chúng ta".
Ngày 3 tháng 10 năm 1918, Hoàng thân Maximilian xứ Baden được bổ nhiệm làm Thủ tướng Đức, thay thế Georg von Hertling để đàm phán một hiệp định đình chiến. Sau các cuộc thảo luận dài với Hoàng đế và các đánh giá về tình hình chính trị và quân sự Đế chế Đức, đến ngày 5 tháng 10, chính phủ Đức đã gửi một thông điệp tới Wilson yêu cầu đàm phán hòa bình dựa trên bài phát biểu gần đây của ông và Mười bốn điểm trước đó. Trong hai cuộc trao đổi tiếp theo, các ám chỉ của Wilson "không truyền tải ý tưởng việc thoái vị Kaiser là điều kiện cần thiết cho hòa bình. Các chính khách hàng đầu Đế chế vẫn chưa sẵn sàng để cân nhắc đến một khả năng khủng khiếp như vậy". Ngày 23 tháng 10, Wilson tuyên bố rằng nếu chính phủ Mỹ phải đàm phán với các nhà cầm quyền quân sự và quân chủ chuyên chế Đức, thì không thể có đàm phán hòa bình mà phải là sự đầu hàng.
Vào cuối tháng 10 năm 1918, Ludendorff bất ngờ thay đổi quan điểm và tuyên bố các điều kiện phe Đồng minh là không thể chấp nhận được. Ông yêu cầu tiếp tục chiến tranh, mặc dù một tháng trước đó ông đã tuyên bố chiến tranh đã thất bại. Tuy nhiên, vào thời điểm này, quân đội Đức đang chịu đựng tình trạng suy giảm tinh thần nghiêm trọng và số lượng đào ngũ ngày càng gia tăng. Ludendorff bị cách chức và thay thế bởi Tướng Wilhelm Groener.
Ngày 3 tháng 11 năm 1918, Hoàng thân Maximilian, sau khi hồi phục từ một cơn hôn mê do uống quá liều thuốc ngủ để điều trị cúm, phát hiện ra rằng cả Ottoman và Áo-Hungary đã ký hiệp định đình chiến với phe Đồng minh. Tướng Max von Gallwitz đã mô tả sự kiện này là "mang tính quyết định" với Thủ tướng trong các cuộc thảo luận vài tuần trước đó, vì điều đó có nghĩa là Áo khả năng trở thành bàn đạp cho cuộc tấn công của quân Đồng minh vào Đức từ phía nam. Ngày hôm sau, cách mạng bùng nổ khắp nước Đức, và hải quân Đức đã nổi dậy. Ngày 5 tháng 11, phe Đồng minh đồng ý bắt đầu đàm phán đình chiến, nhưng cũng yêu cầu Đức trả tiền bồi thường.
Ngày 6 tháng 11, Berlin nhận được bức điện mới nhất từ Wilson, và cùng ngày, phái đoàn do Matthias Erzberger dẫn đầu đã rời Đức để tới Pháp. Hoàng thân Maximilian, nhận thức rằng việc Hoàng đế không thoái vị là trở ngại trong các cuộc đàm phán và thúc đẩy cách mạng trong nước, đã tự ý tuyên bố Hoàng đế thoái vị và chuyển giao quyền lực cho Friedrich Ebert thuộc Đảng Dân chủ Xã hội vào ngày 9 tháng 11. Cùng ngày, Philipp Scheidemann tuyên bố thành lập Cộng hòa Đức.
Mặc dù Đức mong muốn đàm phán hòa bình dựa trên Mười bốn điểm của Wilson, các chính phủ Pháp, Anh và Ý không muốn chấp nhận chúng và những hứa hẹn đơn phương sau đó của Wilson. Họ cho rằng phi quân sự hóa mà Wilson đề xuất chỉ nên giới hạn ở các cường quốc Trung tâm và mâu thuẫn với kế hoạch sau chiến tranh của họ. Tướng Douglas Haig của Anh kêu gọi các điều khoản ôn hòa, cho rằng Đức chưa hoàn toàn bị đánh bại về mặt quân sự và nên được chấp nhận các điều kiện có thể khả thi. Thống chế Ferdinand Foch của Pháp yêu cầu các điều kiện khắc nghiệt hơn, bao gồm chiếm đóng vùng Rhineland và tịch thu nhiều vật tư quân sự Đức. Tướng John Pershing của Mỹ phản đối bất kỳ hiệp định đình chiến nào, khăng khăng muốn đánh bại hoàn toàn quân đội Đức. Kết quả cuối cùng là các điều khoản vượt xa những gì Wilson đã đề xuất trong Mười bốn điểm của mình.
Cách mạng Đức
Cuộc nổi dậy các thủy thủ diễn ra trong đêm từ 29 đến 30 tháng 10 năm 1918 tại cảng Wilhelmshaven đã nhanh chóng lan rộng khắp nước Đức trong vòng vài ngày và dẫn đến việc tuyên bố thành lập một nước cộng hòa vào ngày 9 tháng 11, cùng với thông báo về việc Kaiser Wilhelm II thoái vị. Các Xô viết công nhân và binh lính đã kiểm soát hầu hết các thành phố lớn phía tây sông Elbe, bao gồm cả Berlin, nơi chính phủ mới Đế chế, Xô viết Đại biểu Nhân dân do phe xã hội chủ nghĩa chi phối, được họ ủng hộ hoàn toàn. Một trong những mục tiêu chính của các xô viết này là chấm dứt chiến tranh ngay lập tức.
Cũng vào ngày 9 tháng 11, Maximilian von Baden đã chuyển giao vị trí Thủ tướng cho Friedrich Ebert, một thành viên Đảng Dân chủ Xã hội, người cùng ngày đã trở thành đồng Chủ tịch Xô viết Đại biểu Nhân dân. Hai ngày sau, thay mặt cho chính phủ mới, Matthias Erzberger của Đảng Trung dung Công giáo đã ký kết hiệp định đình chiến tại Compiègne. Bộ chỉ huy tối cao quân đội Đức đã đổ lỗi cho việc đầu hàng không phải là do quân đội mà cho những người khác, bao gồm cả các nhà xã hội chủ nghĩa, những người đang ủng hộ và điều hành chính phủ tại Berlin.
Trong mắt phe cánh hữu Đức, trách nhiệm này đã được chuyển sang Cộng hòa Weimar khi nó được thành lập vào năm 1919, gây ra sự bất ổn đáng kể cho nền cộng hòa mới.
Quá trình đàm phán
Quá trình đàm phán dẫn đến Hiệp định đình chiến là một quá trình gấp gáp và tuyệt vọng. Phái đoàn Đức do Matthias Erzberger dẫn đầu đã vượt qua chiến tuyến bằng năm chiếc xe hơi và được hộ tống trong mười giờ qua khu vực chiến tranh tàn phá ở miền Bắc nước Pháp, đến nơi vào sáng ngày 8 tháng 11 năm 1918. Sau đó, họ được đưa đến một địa điểm bí mật, nơi đoàn tàu riêng của Thống chế Foch đang đậu tại một nhánh đường sắt trong rừng Compiègne.
Thống chế Ferdinand Foch chỉ xuất hiện hai lần trong ba ngày đàm phán: lần đầu tiên để hỏi phái đoàn Đức họ muốn gì, và lần cuối cùng để giám sát việc ký kết. Đức đã được trao danh sách các yêu cầu của phe Đồng minh và có 72 giờ để đồng ý. Phái đoàn Đức đã không trực tiếp thảo luận với Foch, mà với các sĩ quan Pháp và Đồng minh được ủy quyền. Hiệp định đình chiến đòi hỏi việc giải giáp quân sự đáng kể từ Đức, với rất ít cam kết từ phía Đồng minh. Cuộc phong tỏa hải quân đối với Đức không được dỡ bỏ hoàn toàn cho đến khi các điều khoản hòa bình đầy đủ được thống nhất.
Có rất ít cuộc đàm phán thực sự. Đức chỉ có thể giảm nhẹ một số yêu cầu quá mức (chẳng hạn như số lượng tàu ngầm phải ngừng hoạt động vượt quá số lượng tàu mà họ có), kéo dài thời gian rút quân và đưa ra sự phản đối chính thức về mức độ khắc nghiệt các điều khoản từ Đồng minh. Tuy nhiên, họ không thể từ chối ký kết hoặc tìm cách kéo dài thời gian để thảo luận thêm về các điều khoản. Sự phát triển nhanh chóng cách mạng tại Đức và phản ứng ở các quốc gia Đồng minh đã khiến quá trình đàm phán và ký kết trở nên gấp gáp và tuyệt vọng đối với cả hai bên. Thông tin về các cuộc đàm phán đã rò rỉ ra báo chí các nước Đồng minh (đặc biệt là ở Mỹ), gây nên làn sóng hân hoan khi mọi người chờ đợi chiến tranh sắp kết thúc — như tại New York và Washington, các cuộc biểu tình hòa bình đã bắt đầu vào ngày 7, 8 và 9 tháng 11.
Ngày 9 tháng 11, Karl Liebknecht tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Xô viết tự do tại Đức. Theo tuyên bố từ tờ báo chính thức của Đảng Dân chủ Xã hội Đức (SPD), Vorwärts: "Phần lớn lực lượng đồn trú tại Berlin, cùng với pháo và pháo binh của họ, đã tuyên bố ủng hộ Xô viết Công nhân và Binh lính. Phong trào này được lãnh đạo bởi Đảng Dân chủ Xã hội Đức và Đảng Dân chủ Xã hội Độc lập". Hoàng thân Maximilian, hiểu rằng không thể giữ quyền lực và để duy trì trật tự trong nước, đã quyết định tự chuyển giao quyền lực cho phe ôn hòa của Đảng Dân chủ Xã hội. Cùng ngày, ông tuyên bố Kaiser thoái vị khỏi ngai vàng Phổ và Đế chế Đức, sau đó từ chức và chuyển giao quyền lực cho Friedrich Ebert, lãnh đạo của Đảng Dân chủ Xã hội. Cũng trong ngày đó, Philipp Scheidemann, Thư ký chính phủ dưới thời Maximilian, trong giờ nghỉ trưa đã bước ra cửa sổ một tòa nhà chính phủ và tuyên bố với đám đông rằng nền quân chủ đã sụp đổ và Cộng hòa Đức được thành lập, không thông qua sự đồng thuận với Ebert, với ý định ngăn chặn hành động của phe Spartakus.
Tối Chủ nhật ngày 10 tháng 11, Kaiser, khi đó đang ở Tổng hành dinh tại Spa (Bỉ), đã rời đến Hà Lan, nơi ông chính thức thoái vị cả hai ngai vàng vào ngày 28 tháng 11. Phái đoàn Đức biết tin về việc Kaiser thoái vị và bỏ trốn ra nước ngoài từ các tờ báo Paris mang tới, trước khi nhận thông báo từ chính phủ mới của Đức. Cùng ngày, Ebert giao cho Matthias Erzberger nhiệm vụ ký kết hiệp định đình chiến. Trước đó, chính phủ đã nhận được thông báo từ Paul von Hindenburg, chỉ huy tối cao quân đội Đức, yêu cầu ký hiệp định đình chiến ngay cả khi các điều kiện phe Đồng minh không thể được giảm nhẹ hoặc cải thiện.
Hiệp định đình chiến giữa phe Đồng minh và Đức đã được ký vào ngày 11 tháng 11 lúc 05:12–05:20 sáng trên toa xe lửa của Thống chế Ferdinand Foch tại rừng Compiègne.
Hiệp định có hiệu lực vào lúc 11 giờ sáng theo giờ Paris ("11 giờ ngày 11 tháng 11"). Để đánh dấu sự kiện này, 101 phát đại bác đã được bắn — đó là những phát súng cuối cùng của Thế chiến thứ nhất.
Điều đáng chú ý là không giống như các cuộc đàm phán tại Brest-Litovsk hay việc ký kết Hiệp ước Hòa bình Versailles, không có bức ảnh hoặc đoạn phim nào ghi lại khoảnh khắc các phái đoàn ngồi vào bàn đàm phán hay ký kết văn bản trên toa xe lửa. Có một thông tin phổ biến cho rằng các nhiếp ảnh gia không được mời để tránh tạo áp lực lên phái đoàn Đức trong khoảnh khắc quan trọng này, nhưng "sự tế nhị" này không phản ánh đúng quá trình đàm phán. Có vẻ hợp lý hơn rằng hiệp định được ký kết trong điều kiện bí mật và vội vã đến mức phe Đồng minh không kịp chuẩn bị các biện pháp cần thiết để đưa tin cho báo chí.