Chiến tranh
1918 military Operation
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Sự can thiệp quân sự của nước ngoài vào Nga (tiếng Nga: Иностранная военная интервенция в России) bao gồm một loạt chiến dịch quân sự đa quốc gia bắt đầu từ năm 1918. Mục đích ban đầu đằng sau các cuộc can thiệp là nhằm bảo vệ kho vũ khí và kho tiếp khỏi rơi vào tay Đế chế Đức, đặc biệt sau khi phe Bolshevik ký Hiệp ước Brest-Litovsk, cũng như để giải cứu các lực lượng Đồng minh bị mắc kẹt trong lãnh thổ Nga sau Cách mạng Tháng Mười năm 1917. Sau Hiệp định đình chiến ngày 11 tháng 11 năm 1918, kế hoạch phe Đồng minh chuyển sang hỗ trợ lực lượng Bạch Vệ trong cuộc Nội chiến Nga. Khi phe Bạch Vệ sụp đổ, quân Đồng minh rút lực lượng khỏi Nga đến năm 1925.
Quân Đồng minh đã đổ bộ vào Arkhangelsk (trong cuộc can thiệp Bắc Nga từ 1918–1919) và Vladivostok (trong khuôn khổ cuộc can thiệp Siberia từ 1918–1922). Người Anh cũng can thiệp tại khu vực Baltic (1918–1919) và vùng Caucasus (1917–1919). Lực lượng Đồng minh do Pháp dẫn đầu đã tham gia vào cuộc can thiệp tại miền Nam nước Nga (1918–1919).
Những nỗ lực của phe Đồng minh gặp khó khăn bởi các mục tiêu chia rẽ và sự mệt mỏi do chiến tranh sau Thế chiến I. Những yếu tố này, cùng với việc sơ tán Quân đoàn Tiệp Khắc vào tháng 9 năm 1920, đã khiến các cường quốc Đồng minh phương Tây kết thúc các cuộc can thiệp tại Bắc Nga và Siberia vào năm 1920. Tuy nhiên, cuộc can thiệp của Nhật Bản ở Siberia kéo dài đến năm 1922, và Đế quốc Nhật Bản tiếp tục chiếm đóng nửa phía bắc đảo Sakhalin cho đến năm 1925.
Trong cuộc Nội chiến chống can thiệp, những người Bolshevik đã sử dụng hiệu quả trong việc tuyên truyền lòng ái quốc, tác động mạnh đến nhân dân Nga và dành thắng lợi trong cuộc Nội chiến.
Đầu năm 1917, Đế quốc Nga rơi vào tình trạng xáo trộn chính trị – sự ủng hộ của công chúng đối với Chiến tranh Thế giới thứ nhất và Sa hoàng Nicholas II bắt đầu suy giảm, khiến nước Nga đứng bên bờ vực cách mạng. Cuộc Cách mạng Tháng Hai vào tháng 3 năm 1917 đã ảnh hưởng đến tiến trình chiến tranh; dưới áp lực chính trị và cá nhân dữ dội, Sa hoàng buộc phải thoái vị (ngày 16 tháng 3 [theo lịch cũ là ngày 3 tháng 3] năm 1917) và một Chính phủ Lâm thời Nga được thành lập, ban đầu do Georgy Lvov lãnh đạo (từ tháng 3 đến tháng 7 năm 1917) và sau đó là Alexander Kerensky (từ tháng 7 đến tháng 11 năm 1917). Chính phủ Lâm thời cam kết tiếp tục chiến đấu với quân Đức trên Mặt trận phía Đông.
Các nước Đồng minh đã vận chuyển hàng tiếp tế đến Nga từ khi bắt đầu chiến tranh năm 1914 thông qua các cảng Arkhangelsk, Murmansk (được thành lập vào năm 1915) và Vladivostok. Vào tháng 4 năm 1917, Hoa Kỳ tham gia chiến tranh về phía các nước Đồng minh. Tổng thống Hoa Kỳ Woodrow Wilson đã gạt bỏ những do dự về việc tham chiến với một vị sa hoàng chuyên chế làm đồng minh, và Hoa Kỳ bắt đầu cung cấp hỗ trợ kinh tế và kỹ thuật cho chính phủ Kerensky.
Cuộc chiến ngày càng trở nên không được lòng dân chúng Nga. Tình trạng bất ổn chính trị và xã hội gia tăng, trong khi Đảng Bolshevik theo chủ nghĩa Marx chống chiến tranh, dưới sự lãnh đạo của Vladimir Lenin, ngày càng thu hút sự ủng hộ. Một số lượng lớn binh lính thường dân trong Quân đội Đế quốc Nga hoặc nổi loạn hoặc đào ngũ. Cuộc tấn công của Kerensky bắt đầu vào ngày 1 tháng 7 [lịch cũ ngày 18 tháng 6] năm 1917, nhưng một cuộc phản công của Đức và Áo-Hung đã đánh bại lực lượng Nga, dẫn đến sự sụp đổ Mặt trận phía Đông. Quân đội Nga mất tinh thần, đứng trước nguy cơ nổi loạn, và phần lớn binh lính đã đào ngũ khỏi chiến tuyến. Kerensky thay thế Aleksei Brusilov bằng Lavr Kornilov làm Tổng Tư lệnh Quân đội (ngày 19 tháng 7 năm 1917).
Kornilov đã cố gắng thiết lập một chế độ độc tài quân sự bằng cách tổ chức một cuộc đảo chính (ngày 10 tháng 9 [lịch cũ ngày 27 tháng 8] năm 1917). Ông nhận được sự ủng hộ từ tùy viên quân sự Anh tại Petrograd, Chuẩn tướng Alfred Knox, và Kerensky cáo buộc Knox sản xuất tài liệu tuyên truyền ủng hộ Kornilov. Kerensky cũng tuyên bố rằng Huân tước Milner, một thành viên Nội các Chiến tranh Anh, đã viết cho ông một lá thư bày tỏ sự ủng hộ Kornilov. Một đội xe bọc thép Anh do Oliver Locker-Lampson chỉ huy, mặc đồng phục Nga, cũng tham gia vào cuộc đảo chính thất bại này.
Cuộc Cách mạng Tháng Mười ngày 7 tháng 11 [lịch cũ ngày 25 tháng 10] năm 1917 đã dẫn đến việc lật đổ chính phủ lâm thời của Kerensky và đưa Bolshevik lên nắm quyền.
Theo William Henry Chamberlin, "Vài tuần sau Cách mạng Bolshevik, vào ngày 23 tháng 12 năm 1917, một công ước Anh-Pháp đã được ký kết tại Paris, điều chỉnh các hoạt động tương lai lực lượng Anh và Pháp trên lãnh thổ Nga. Công ước này xác định một 'khu vực ảnh hưởng' thuộc Anh bao gồm các vùng đất người Cossack, lãnh thổ Kavkaz, Armenia, Gruzia và Kurdistan, trong khi khu vực thuộc Pháp bao gồm Bessarabia, Ukraina và Crimea. Công ước này có một bối cảnh kinh tế nhất định; đầu tư từ Anh chiếm ưu thế tại các mỏ dầu ở Kavkaz, trong khi người Pháp quan tâm hơn đến các mỏ than và sắt ở Ukraina".
Đầu năm 1918, lực lượng của phe Liên minh Trung tâm đã xâm lược Nga, chiếm giữ các vùng lãnh thổ rộng lớn và đe dọa chiếm Moskva cũng như áp đặt các chế độ thân Đức. Lenin muốn đàm phán với Đức, nhưng mãi đến cuối tháng 2 ông mới nhận được sự chấp thuận từ Xô viết. Trong nỗ lực tuyệt vọng để chấm dứt chiến tranh, như đã hứa trong khẩu hiệu "Hòa bình, Bánh mì, Đất đai", Cộng hòa Xô viết Nga đã ký Hiệp ước Brest-Litovsk (ngày 3 tháng 3 năm 1918), chấm dứt đổ máu.
Các nước Đồng minh cảm thấy bị phản bội và quay sang chống lại chế độ mới, hỗ trợ kẻ thù "Bạch vệ" của Bolshevik và đổ bộ quân đội để ngăn cản nguồn cung cấp từ Nga đến Đức. Theo nhà sử học Spencer Tucker, các nước Đồng minh tin rằng Bolshevik sẽ không thể thiết lập một chế độ đủ trật tự để đối phó với sự thống trị của Đức. "Với Hiệp ước Brest-Litovsk, viễn cảnh về sự thống trị của Đức ở Đông Âu đã đe dọa trở thành hiện thực, và các nước Đồng minh bắt đầu nghiêm túc cân nhắc về việc can thiệp quân sự".
Nhận thức về sự phản bội đã xóa tan mọi do dự các nước Đồng minh về việc lật đổ Bolshevik. Theo William Henry Chamberlin, ngay cả trước khi Hiệp ước Brest-Litovsk được ký, "Phố Downing đã cân nhắc việc thiết lập một chế độ bảo hộ ở vùng Caucasus, còn Quai d'Orsay thì nhắm đến Crimea, Bessarabia và Ukraine" và bắt đầu đàm phán các thỏa thuận tài trợ cho các tướng lĩnh Bạch vệ nhằm biến những kế hoạch này thành hiện thực. R. H. Bruce Lockhart cùng một điệp viên Anh khác và một quan chức Pháp tại Moskva đã cố gắng tổ chức một cuộc đảo chính để lật đổ chế độ Bolshevik. Tuy nhiên, họ đã làm việc với các điệp viên hai mang, bị bại lộ và bị bắt giữ. Sự hỗ trợ của Pháp và Anh dành cho phe Bạch vệ cũng được thúc đẩy bởi mong muốn bảo vệ các tài sản mà họ đã đầu tư đáng kể vào Nga dưới thời Sa hoàng.
Quân đoàn Tiệp Khắc (Czechoslovak Legion) đôi khi kiểm soát phần lớn tuyến đường sắt xuyên Siberia và tất cả các thành phố lớn ở Siberia. Trong số các tù binh Áo-Hung, có nhiều quốc tịch khác nhau; một số tù binh Tiệp Khắc đã đào ngũ sang quân đội Nga. Người Tiệp Khắc từ lâu đã mong muốn thành lập một quốc gia độc lập của riêng mình, và người Nga đã hỗ trợ việc thành lập các đơn vị đặc biệt Tiệp Khắc (Quân đoàn Tiệp Khắc) để chiến đấu chống lại phe Liên minh Trung tâm.
Việc ký kết Hiệp ước Brest-Litovsk đảm bảo rằng các tù binh chiến tranh (POW) sẽ được hồi hương. Năm 1917, chính quyền Bolshevik tuyên bố rằng nếu Quân đoàn Tiệp Khắc giữ thái độ trung lập và đồng ý rời khỏi Nga, họ sẽ được đảm bảo an toàn khi đi qua Siberia đến Vladivostok, trên đường đến Pháp để chiến đấu cùng lực lượng Đồng minh trên Mặt trận phía Tây. Quân đoàn Tiệp Khắc đã di chuyển qua tuyến đường sắt xuyên Siberia đến Vladivostok. Tuy nhiên, giao tranh giữa Quân đoàn Tiệp Khắc và Bolshevik bùng nổ vào tháng 5 năm 1918.
Phe Đồng minh lo sợ sự sụp đổ mặt trận phía Đông cùng sự mất đi đồng minh là Sa Hoàng thân cận vào tay những người cộng sản, nhưng mối lo lớn nhất của phe Đồng minh là lượng lớn vũ khi trang thiết bị tại các hải cảng của Nga có thể sẽ được trang bị cung cấp cho lính Đức. Sự lo ngại ra tăng vào tháng 4/1918, quân đội Đức đổ bộ vào Phần Lan, ra tăng sự suy đoán của Đồng minh về phe Trung tâm có thể chiếm tuyến đường sắt Murmansk-Petrograd, sau đó sẽ chiếm các hải cảng Murmansk và có thể cả Arkhangelsk. Mối quan tâm khác của Đồng minh là lính Lê dương Tiệp Khắc và sự đe dọa của Bolshevik. Trong khi đó trang thiết bị của quân Đồng minh vẫn tiếp tục được dự trữ tại cảng Arkhangelsk và Murmansk. Estonia thành lập quân đội với sự hỗ trợ của Phần Lan chống lại cuộc tấn công của Sư đoàn 7 Hồng quân.
Để giải quyết sự lo ngại, chính phủ Anh và Pháp đã quyết định can thiệp vào Nga với 3 mục tiêu:
Do không đủ lực lượng, Anh và Pháp đã yêu cầu Tổng thống Hoa Kỳ Wilson hỗ trợ quân đội tham gia cuộc chiến. Vào tháng 7/1918 với sự tham vấn của Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ, Wilson đã đồng ý với sự tham gia hạn chế của 5000 lính. Lực lượng được gọi là "Hoa Kỳ quân viễn chinh Nga" (còn được gọi Quân viễn chinh gấu Bắc cực (tiếng Anh: Polar Bear Expedition) đã được trang bị tới Arkhangelsk, trong khi đó 8000 Hoa Kỳ quân viễn chinh Siberia được trang bị từ quân đội Mỹ tại Philippines và trại Fremont tại California tới Vladivostok. Cùng tháng đó, chính phủ Canada chấp thuận sự yêu cầu của chính phủ Anh về sự gia tăng quân đội Đế quốc Anh thêm từ Úc, Ấn Độ. Một số được tổ chức thành Canada lực lượng viễn chinh Nga, và lực lượng còn lại là lực lượng thâm nhập Bắc Nga. Một hạm đội Hải quân Hoàng gia được cử tới Baltic dưới sự chỉ huy của Chuẩn Đô đốc Edwyn Alexander-Sinclair. Lực lượng gồm các tàu chiến hiện đại tuần dương hạm lớp-C và -V và khu trục hạm lớp-W. Trong tháng 12/1918, tàu chiến của Sinclair cập cảng Estonia và Latvia, đổ bộ quân và hỗ trợ trang thiết bị chuẩn bị cuộc tấn công Bolshevik "trong họng pháo". Vào tháng 1/1919, Đô đốc Walter Cowan thay thế việc chỉ huy.
Nhật Bản lo ngại về biên giới phía Bắc của mình, Nhật gửi lực lượng quân sự đông đảo nhất khoảng 70000 quân. Nhật có ý định thành lập các quốc gia tại vùng đệm Siberia, và Bộ Tổng tham mưu quân đội Đế quốc Nhật Bản xem tình hình tại Nga như để giải quyết "vấn đề phía Bắc" của Nhật Bản. Chính phủ Nhật Bản mạnh mẽ chống lại chính quyền cộng sản.
Chính quyền Ý thành lập lực lượng đặc biệt "Lê dương hồng quân Ý" (tiếng Ý: Italian Legione Redenta) với quân đội Ý "Tập đoàn quân vận chuyển" (tiếng Ý: Corpo di Spedizione) từ Alpini và tù binh chiến tranh từ Áo-Hung. Ban đầu lực lượng đóng tại Tô giới của Ý tại Thiên Tân với khoảng 2500 quân.
Romania, Hy Lạp, Ba Lan, Trung Quốc, và Serbia cũng gửi quân hỗ trợ can thiệp.
Sau khi kết thúc thế chiến với sự thất bại của phe Trung tâm, quân Đồng minh công khai hỗ trợ quân Bạch vệ.
Vào tháng 2 đến tháng 5 năm 1918, quân đội của Đức, Áo-Hungary và Đế chế Ottoman đã chiếm đóng Phần Lan, các nước Baltic, Belarus, Ukraine, một phần lãnh thổ liền kề của Nga, Crimea, Georgia và Armenia. Theo kết quả của Hòa ước Brest-Litovsk, lãnh thổ rộng 780,000 km vuông bị tước đoạt khỏi Nga, với dân số 56 triệu người (một phần ba dân số của Đế quốc Nga), nơi có (trước cách mạng): 27% diện tích đất canh tác nông nghiệp, 26% toàn bộ mạng lưới đường sắt, 33% xưởng dệt may công nghiệp, 73% gang thép được luyện, 89% khai thác than và 90% sản xuất đường, có 918 nhà máy dệt, 574 nhà máy bia, 133 nhà máy sản xuất thuốc lá, 1685 nhà máy chưng cất, 244 nhà máy hóa chất, 615 nhà máy bột giấy, 1073 nhà máy chế tạo máy móc và 40% công nhân công nghiệp sinh sống.
Việc chiếm đóng Ukraine đã mở rộng đáng kể cơ sở kinh tế của các cường quốc Trung tâm, đặc biệt là Đức, và cung cấp cho họ những vị trí chiến lược thuận lợi trong trường hợp một Mặt trận phía Đông chống Đức mới được hồi sinh dưới nỗ lực từ phe Entente. Đức tuy công nhận chính quyền Xô Viết nhưng đồng thời lại ủng hộ các tổ chức và phe phái phản cách mạng, điều này đã cản trở rất nhiều đến vị thế của nước Nga Xô Viết. Người Đức loại bỏ quyền lực của Xô viết ở Baltics và Ukraine, chấm dứt Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Taurida ở Crimea vào tháng 4 năm 1918, hỗ trợ "Bạch vệ Phần Lan" và góp phần hình thành trung tâm của phong trào Bạch vệ ở Don. Ataman của Đại quân đội Don, Krasnov, giữ vị trí thân Đức. Kế hoạch thống nhất trên các nguyên tắc liên bang của Quốc gia Ukraina do Hetman Skoropadsky lãnh đạo, Đại quân đội Don và Cộng hòa Nhân dân Kuban đã được thảo luận.
Lực lượng chiếm đóng của Đức ở Mặt trận phía Đông lên tới khoảng 1.045 triệu người và chiếm hơn 20% tổng số lực lượng của Đức, Thổ Nhĩ Kỳ - khoảng 30 nghìn người. Việc để các lực lượng chiếm đóng đáng kể ở phía đông sau khi Hòa ước Brest được ký kết được coi là một sai lầm chiến lược của Bộ chỉ huy tối cao Đức và là một trong những nguyên nhân khiến Đức thất bại trong Thế chiến thứ nhất.
Sau thất bại của Đức trong Thế chiến, theo một giao thức bí mật của Hiệp ước Hòa bình Compiègne ngày 11 tháng 11 năm 1918, quân đội Đức sẽ ở lại lãnh thổ Nga cho đến khi quân Entente đến, nhưng vì sự tan rã hoàn toàn đã buộc phải rời khỏi các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng theo lệnh khẩn cấp, với Hồng quân và Quân đội Xô viết Ukraina bắt đầu chiếm các khu vực được giải phóng, và chỉ ở một số điểm (Sevastopol, Odessa) quân Đức bị quân Entente thay thế.
Nội dung từ bài Wikipedia “Sự can thiệp quân sự của nước ngoài vào Nga”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.